De opgave gaat over het wat, het waarom en het voor wie. Waar draait dit vraagstuk in de kern om? Is hier sprake van een maatschappelijke opgave, of vraagt de situatie misschien iets anders, zoals uitvoering, optimalisatie of besluitvorming? Opgavegericht samenwerken begint bij het zorgvuldig verkennen van die vraag, voordat je richting kiest.
In dit thema staat het gezamenlijk onderzoeken van de opgave centraal. Wie worden geraakt door dit vraagstuk, nu en in de toekomst? Wat vraagt dit van de betrokken partijen? En welke richting helpt om beweging te creëren? Het gaat niet om het bedenken van oplossingen, maar om het scherp krijgen van de opgave die richting geeft aan alles wat volgt.

Beeld: @Opgavegericht Samenwerken
Beeld handen die puzzelstukjes vasthouden
Aan de slag met de opgave
Hier vind je hulpmiddelen die je helpen om te bepalen of je met een opgavevraagstuk te maken hebt en om de opgave zorgvuldig te formuleren. Kies hieronder of je eerst wilt onderzoeken met welk type vraagstuk je te maken hebt, of dat je aan de slag wilt met het formuleren van een opgave die richting geeft aan de samenwerking.
Wat is een maatschappelijke opgave?
Iedereen heeft het tegenwoordig over maatschappelijke opgaven. Maar wanneer is een vraagstuk eigenlijk een maatschappelijke opgave? En wanneer vraagt een situatie om een andere aanpak, bijvoorbeeld omdat het vooral gaat om uitvoering, optimalisatie of besluitvorming?
Hier vind je inzichten en hulpmiddelen die helpen om maatschappelijke opgaven te herkennen en te onderscheiden van andere typen vraagstukken. Dat helpt om bewuste keuzes te maken over de aanpak en voorkomt dat je opgavegericht samenwerken inzet waar iets anders nodig is.
Artikel | Hoe herken je een maatschappelijke opgave?
Wat maakt een vraagstuk tot een maatschappelijke opgave? Lees welke kenmerken vaak samenkomen en waarom het herkennen van het type vraagstuk helpt om een passende aanpak te kiezen.
Lees hier verder
Artikel | De kern van opgavegericht samenwerken
Ontdek wat opgavegericht samenwerken is en hoe de opgavebril helpt om steeds te bewegen tussen de maatschappelijke opgave, het speelveld en de samenwerking en hoe ze elkaar beïnvloeden.
Lees hier verder
Artikel | Opgave of iets anders?
Niet ieder belangrijk of ingewikkeld vraagstuk is een maatschappelijke opgave. Lees hoe de situatie en het vraagstuk bepalen welke manier van werken past.
Lees hier verder
Boek | Opgaven Gestuurd Werken: In vogelvlucht
Wat bedoelen we wanneer we spreken over een opgave? Igno Pröpper onderzoekt wat een opgave onderscheidt van een doel of ambitie. Daarmee biedt het boek een begrippenkader voor wie scherper wil kijken naar maatschappelijke opgaven en de bijdragen die nodig zijn om beweging te realiseren.
Lees hier verder
Boek | Verdraaide organisaties: terug naar de bedoeling
Hoe voorkom je dat regels en systemen belangrijker worden dan de bedoeling? Wouter Hart laat zien hoe organisaties kunnen werken vanuit hun bedoeling en de dagelijkse praktijk. Het boek helpt je onderzoeken of de organisatie de maatschappelijke opgave ondersteunt.
Lees hier verder
Essay | Grenzeloos samenwerken: Van A naar B, via B
Wat vraagt samenwerken over grenzen van de manier waarop de overheid is georganiseerd? Martijn van der Steen en Jorren Scherpenisse laten zien hoe maatschappelijke opgaven het vertrekpunt kunnen zijn, zonder belangrijke organisatorische en democratische grenzen uit het oog te verliezen.
Lees hier verder
Kaartenset | Opgavepraat
Wat is eigenlijk de opgave volgens de betrokkenen? Welke beelden, aannames en overtuigingen spelen een rol? Met de kaartenset Opgavepraat onderzoek je samen verschillende perspectieven op de opgave en ontstaat ruimte voor nieuwe inzichten.
Lees hier verder
Kaartenset | Serious game Koerskaarten Opgavegericht werken
Wat is eigenlijk de opgave volgens de betrokkenen? Welke beelden, aannames en overtuigingen spelen een rol? Met de kaartenset Opgavepraat onderzoek je samen verschillende perspectieven op de opgave en ontstaat ruimte voor nieuwe inzichten.
Lees hier verder
Boek | DOEboek Opgavegericht Samenwerken
Het DOEboek Opgavegericht Samenwerken biedt handvatten om maatschappelijke vraagstukken te verkennen, verschillende perspectieven zichtbaar te maken en samen te onderzoeken wat de opgave precies is.
Lees hier verder
Werkvorm | Wat als het lukt?
Verplaats je samen naar de toekomst en maak een krantenartikel over jullie maatschappelijke opgave. Door vooruit te kijken naar een situatie waarin de opgave wel of juist niet is aangepakt, maak je zichtbaar welke beelden, verwachtingen en ambities er in de groep leven over de opgave. Geschikt wanneer je samen wilt verkennen waar overeenkomsten en verschillen zitten en een eerste gezamenlijk beeld van de opgave wilt vormen.
Lees hier verder
Artikel | Maatschappelijke opgaven in de praktijk
Maatschappelijke opgaven zien er in de praktijk steeds anders uit. Bekijk voorbeelden van hoe de Rijksoverheid samen met andere overheden en maatschappelijke partners werkt aan uiteenlopende opgaven.
Lees hier verder
Verkennen en formuleren van een opgave
Een goede opgaveformulering geeft richting aan de samenwerking en maakt duidelijk waar betrokkenen gezamenlijk aan werken. Dat vraagt om meer dan een scherpe zin: het vraagt om een gezamenlijke verkenning van wat er speelt en voor wie.
Hier vind je hulpmiddelen om te komen tot een gedeelde en gedragen formulering van de opgave. Aandacht is er voor taal en formulering die herkenbaar is voor betrokkenen en recht doet aan de mensen om wie het gaat.
Artikel | Hoe formuleer je een opgave?
De manier waarop een maatschappelijke opgave wordt geformuleerd, beïnvloedt hoe mensen naar het vraagstuk kijken en wie zich aangesproken voelt. Lees welke aandachtspunten helpen om een opgave richtinggevend, herkenbaar en uitnodigend te formuleren.
Lees hier verder
Artikel | Hetzelfde woord, verschillende betekenissen
Dezelfde woorden kunnen voor verschillende mensen iets anders betekenen. Dat lijkt onschuldig, maar kan ervoor zorgen dat je ongemerkt langs elkaar heen praat. Ontdek hoe het verkennen van begrippen helpt om samen scherper te formuleren wat jullie maatschappelijke opgave is.
Lees hier verder
Boek | Direct geleerd, duidelijk gedaan
In het onlineboek Direct geleerd, duidelijk gedaan brengt Gebruiker Centraal de belangrijkste lessen uit vijftig afleveringen van de Direct Duidelijk Tour samen. Praktijkervaringen en voorbeelden laten zien dat direct duidelijk communiceren begint met luisteren, onderzoeken, testen en het betrekken van de mensen voor wie communicatie en dienstverlening bedoeld zijn.
Lees hier verder
Werkvorm | Begrippen begrijpen
Onderzoek samen wat een belangrijk begrip voor ieder van jullie betekent. Door omschrijvingen en praktijkvoorbeelden te vergelijken, ontdek je overeenkomsten en verschillen en ontwikkel je een gezamenlijke taal.
Lees hier verder
Werkvorm | De 5x waarom-vraag
Een maatschappelijke opgave komt vaak in beeld door een vraagstuk of probleem waar tegenaan gelopen wordt. Daarachter gaan meerdere oorzaken, belangen en perspectieven schuil. Door steeds opnieuw de vraag Waarom? te stellen, ontdek je stap voor stap waar de maatschappelijke opgave werkelijk over gaat.
Lees hier verder
Werkvorm | APK Opgaveformulering
Past jullie opgaveformulering bij wat jullie opgave nodig heeft? Gebruik de APK Opgaveformulering om samen te toetsen of de formulering nog richting geeft, uitnodigt tot samenwerking en past bij wat jullie nu weten.
Lees hier verder
Artikel | Hoe anderen hun opgave formuleren
Er bestaat niet één vaste manier om een maatschappelijke opgave te formuleren. Bekijk hoe overheden, programma’s en publieke organisaties in de praktijk maatschappelijke veranderingen verwoorden. De voorbeelden zijn geen modelantwoorden, maar laten verschillende keuzes in taal, perspectief en abstractieniveau zien.
Lees hier verder