Wanneer je werkt aan een maatschappelijke opgave, is vooraf vaak nog niet duidelijk wat de beste aanpak is, welke partijen nodig zijn of welke stappen het meeste effect zullen hebben. Nieuwe inzichten, maatschappelijke ontwikkelingen en verschillende perspectieven zorgen ervoor dat het beeld van de opgave voortdurend verandert.
Opgavegericht samenwerken is een manier van kijken, denken en handelen waarbij de maatschappelijke opgave steeds het vertrekpunt vormt. Niet de grenzen van organisaties, bestaande plannen of individuele opdrachten zijn leidend, maar de vraag: wat vraagt deze maatschappelijke opgave op dit moment?
Die manier van kijken staat niet los van andere manieren van werken. Opgavegericht samenwerken kan juist goed samengaan met programma's, projecten en beleidsontwikkeling. De opgavebril helpt om daarin steeds de maatschappelijke opgave centraal te houden. Niet om de werkelijkheid te vereenvoudigen, maar juist om haar vanuit verschillende invalshoeken beter te begrijpen.
Kijken door de opgavebril
Bij het werken aan een maatschappelijke opgave helpt het om steeds vanuit drie samenhangende onderdelen te kijken en te werken:
- De maatschappelijke opgave: Wat is de kern van het vraagstuk? Voor wie willen we verschil maken? Wat willen we bereiken?
- Het speelveld: Wie is betrokken of wordt geraakt? Wie heeft invloed? Welke belangen spelen een rol?
- De samenwerking: Wat vraagt deze opgave van onze samenwerking? Welke afspraken maken we? Hoe blijven we leren?
De lemniscaat laat zien dat opgavegericht samenwerken geen lineair proces is. Je doorloopt geen vaste stappen, maar beweegt voortdurend tussen de maatschappelijke opgave, het speelveld en de samenwerking. Door het speelveld te verkennen ontstaat vaak een nieuwe kijk op de opgave. Een herijkte opgave vraagt soms om een andere samenwerking. En tijdens het samenwerken leer je weer meer over de opgave. Zo blijf je de opgave verkennen, herijken, organiseren en leren, terwijl de drie onderdelen elkaar voortdurend beïnvloeden.
Hieronder staan drie voorbeelden van maatschappelijke opgaven die door de opgavebril zijn bekeken.
De opgave
Het ministerie van SZW werkt samen met gemeenten en uitvoeringsorganisaties aan het terugdringen van armoede en schulden. In eerste instantie ligt de nadruk op inkomensondersteuning en het eenvoudiger maken van regelingen.
Het speelveld
Door het speelveld te verkennen ontstaat een breder beeld. Schulden blijken ook grote gevolgen te hebben voor gezondheid, stress en de ontwikkeling van kinderen. Daardoor komen ook het ministerie van VWS, het ministerie van OCW, scholen, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties nadrukkelijk in beeld. Hun perspectieven laten zien dat de opgave breder is dan alleen inkomen.
De samenwerking
Dat vraagt om samenwerking tussen partijen die elkaar eerder niet vanzelfsprekend opzochten. Door kennis en ervaringen te verbinden ontstaat een completer beeld van de opgave en kunnen maatregelen beter op elkaar worden afgestemd.
De opgave
Het ministerie van VRO werkt samen met provincies en gemeenten aan het versnellen van de woningbouw. De focus ligt op het realiseren van voldoende woningen om het woningtekort terug te dringen.
Het speelveld
Door het speelveld te verkennen wordt duidelijk dat woningbouw niet op zichzelf staat. Nieuwe woonwijken vragen ook om bereikbaarheid, voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet, water, natuur, scholen en zorgvoorzieningen. Daardoor komen ook andere beleidsterreinen en partijen nadrukkelijk in beeld, zoals de ministeries van IenW, EZK en LVVN, netbeheerders, waterschappen en onderwijs- en zorgorganisaties.
De samenwerking
Dat vraagt om samenwerking over organisatie- en domeingrenzen heen. Niet ieder vraagstuk hoeft gezamenlijk te worden opgepakt, maar juist door met elkaar te onderzoeken waar onderdelen van de opgave elkaar raken, kunnen keuzes beter op elkaar worden afgestemd en voorkom je dat oplossingen op het ene terrein knelpunten op een ander terrein veroorzaken.
De opgave
Het ministerie van JenV werkt samen met gemeenten, politie, het Openbaar Ministerie aan het terugdringen van ondermijnende criminaliteit.
Het speelveld
Door het speelveld te verkennen wordt duidelijk dat partijen verschillende belangen en verantwoordelijkheden hebben. Een gemeente wil een veilige en leefbare wijk, de politie richt zich op opsporing, ondernemers willen een aantrekkelijk vestigingsklimaat en de Belastingdienst kijkt naar financiële constructies. Al deze belangen zijn legitiem, maar kunnen soms schuren. Bijvoorbeeld wanneer een gemeente een leegstaand pand snel wil herontwikkelen, terwijl de politie het pand nog nodig heeft voor een lopend onderzoek.
De samenwerking
Dat vraagt om expliciete gesprekken over ieders rol, belangen en verwachtingen. Door daar afspraken over te maken ontstaat meer begrip voor elkaars afwegingen en wordt het makkelijker om gezamenlijk op te trekken in de aanpak van ondermijnende criminaliteit.
Wat vraagt opgavegericht samenwerken?
Opgavegericht samenwerken vraagt de bereidheid om steeds opnieuw te onderzoeken wat de maatschappelijke opgave vraagt. Dat betekent dat je openstaat voor nieuwe inzichten, verschillende perspectieven met elkaar verbindt en accepteert dat (het beeld van) de opgave zich onderweg kan ontwikkelen. Door steeds te bewegen tussen de maatschappelijke opgave, het speelveld en de samenwerking ontstaat stap voor stap een rijker gezamenlijk beeld van wat nodig is om samen verschil te maken.