Hoe formuleer je een opgave?

Formuleer een opgave vanuit de situatie waar je samen naartoe wilt werken: de gewenste maatschappelijke verandering. Verlies daarbij niet de aanleiding en de urgentie uit het oog. Een toekomstgericht formulering kan richting geven en ruimte laten voor verschillende oplossingsrichtingen.

Voorbeelden:

Maak duidelijk voor wie of wat de gewenste verandering betekenis heeft. Dat kunnen inwoners, specifieke groepen, bedrijven of maatschappelijke organisaties zijn, maar ook toekomstige generaties, de leefomgeving of de natuur. Een formulering die alleen een systeem, proces of organisatie beschrijft, maakt onvoldoende duidelijk welke maatschappelijke waarde wordt nagestreefd.

Voorbeelden:

Bij maatschappelijke opgaven komen verschillende perspectieven, belangen en ervaringen samen. Door verschillende belangen, ervaringen en inzichten samen te brengen ontstaat een rijker beeld van de opgave. Verschillen hoeven daarbij niet te verdwijnen. Ze kunnen ook spanningen of keuzes zichtbaar maken die onderdeel zijn van de opgave. Dat betekent niet dat ieder perspectief letterlijk in de opgave terechtkomt, maar wel dat je met elkaar bewust afweegt welke inzichten je meeneemt.

Voorbeeld 1:
In eerste instantie lijkt de opgave over het verminderen van schulden vooral te gaan over financiële problemen. Door gesprekken met gemeenten, zorgorganisaties, scholen en mensen met schulden wordt duidelijk dat ook stress, gezondheid, taal en ingewikkelde regelgeving een belangrijke rol spelen. Daardoor verbreedt de opgave zich van het oplossen van afzonderlijke schulden naar het voorkomen dat financiële problemen zich opstapelen en het tijdig bieden van passende ondersteuning.

Voorbeeld 2:
Een focus van de energietransitie kan het opwekken van meer duurzame energie zijn. Na gesprekken met netbeheerders, bedrijven, gemeenten en inwoners blijkt dat ook leveringszekerheid, betaalbaarheid en de beschikbare ruimte bepalend zijn. Daardoor verschuift de opgave van meer duurzame energie opwekken naar een betrouwbaar, betaalbaar en toekomstbestendig energiesysteem.

Een opgaveformulering beschrijft waaraan je samen wilt bijdragen en legt niet vooraf vast hoe dat moet gebeuren. Dat betekent niet dat bestaande oplossingen of initiatieven onbelangrijk zijn. Door de opgave eerst scherp te krijgen, kun je onderzoeken welke combinatie van oplossingsrichtingen eraan bijdraagt.

Voorbeeld 1:
Een gemeente wil de eenzaamheid onder ouderen verminderen. De opgave wordt geformuleerd als: "We bouwen in iedere wijk een ontmoetingscentrum."

Daarmee is de oplossing al gekozen. Terwijl uit gesprekken met ouderen kan blijken dat betere mobiliteit, bestaande ontmoetingsplekken of vrijwilligerswerk meer bijdragen.

Een opgaveformulering die ruimte laat is bijvoorbeeld: “Ouderen in onze gemeente hebben betekenisvolle sociale contacten en kunnen actief deelnemen aan de samenleving.”

Voorbeeld 2:
Om netcongestie tegen te gaan wordt de opgave geformuleerd als: "We leggen een energiehub aan."

Een energiehub kan een goede oplossing zijn, maar misschien blijkt uit gesprekken met het speelveld dat uitbreiding van het elektriciteitsnet, slimmer energiegebruik of betere samenwerking tussen bedrijven meer effect heeft.

Een opgaveformulering die ruimte laat is bijvoorbeeld: “Bedrijven kunnen hun energiegebruik en verduurzaming ontwikkelen binnen een betrouwbaar en toegankelijk energiesysteem.”

Een opgave moet voldoende richting geven én ruimte bieden om samen te onderzoeken wat nodig is. Een te brede formulering maakt onduidelijk waarop partijen concreet invloed kunnen uitoefenen. Een te smalle formulering legt vaak al een maatregel of resultaat vast. Welk niveau werkbaar is, hangt af van het speelveld, de betrokken partijen en de schaal waarop zij verschil kunnen maken.

Voorbeelden

Woorden zijn nooit neutraal. Ze roepen beelden, verwachtingen en emoties op. Bovendien gebruiken verschillende organisaties dezelfde woorden soms met een andere betekenis. Bespreek daarom met elkaar wat je precies onder deze begrippen verstaat voordat je ze gebruikt in een opgaveformulering.

Begrippen als regie, veiligheid en vertrouwen kunnen voor verschillende partijen iets anders betekenen. Bespreek daarom welke betekenis deelnemers eraan geven en controleer of het gekozen woord de opgave verduidelijkt of juist nieuwe onduidelijkheid veroorzaakt.

Lees meer in het artikel Hetzelfde woord, verschillende betekenissen of gebruik de werkvorm Begrippen begrijpen.