De 5x waarom-vraag

Voor wie?

Voor teams die samenwerken aan een maatschappelijke opgave of daarmee gaan starten.

Wanneer werkt dit goed?

• Bij de start van een maatschappelijke opgave.
• Als een opgave nog vooral als probleem wordt beschreven.
• Wanneer verschillende partijen een ander beeld hebben van de opgave.
• Als een team (te) snel richting oplossingen of maatregelen beweegt.
• Als voorbereiding op het formuleren van een maatschappelijke opgave.

Wat levert het op?

• Meer inzicht in de maatschappelijke opgave.
• Zicht op onderliggende oorzaken, waarden en belangen.
• Een rijker gezamenlijk beeld van het vraagstuk.
• Een goede basis voor het formuleren van de maatschappelijke opgave.

Groepsgrootte

4 tot 16 deelnemers.

Tijd

45 tot 60 minuten. Afhankelijk van de groepsgrootte en hoeveel tijd je neemt voor de nabespreking.

Benodigdheden

• Flip-over vellen.
• Stiften.
• Tape om de flip-over vellen op te hangen.

Ruimte

Een ruimte waarin deelnemers in kleine groepen kunnen werken en daarna gezamenlijk kunnen terugkoppelen.

Voorbereiding

Leg flip-over vellen en stiften klaar.

Begeleiding

De begeleider stimuleert deelnemers om nieuwsgierig te blijven en steeds verder door te vragen. Voorkom dat de groep te snel oplossingen bedenkt of één antwoord als de enige waarheid ziet. Bij maatschappelijke opgaven kunnen meerdere antwoorden naast elkaar bestaan.

Stappen

Stap 1 | Bespreek het doel van de werkvorm (3 minuten)
Bespreek met elkaar waarom jullie deze oefening doen. Bij maatschappelijke opgaven is niet altijd meteen duidelijk waar de opgave werkelijk over gaat. Door steeds opnieuw de vraag Waarom? te stellen, onderzoek je welke oorzaken, belangen en ontwikkelingen onder een vraagstuk liggen. Het doel is niet om één juiste oorzaak te vinden, maar om samen een rijker beeld van de opgave te ontwikkelen.

Stap 2 | Kies een vraagstuk (2 minuten)
Kies samen een vraagstuk dat jullie willen onderzoeken.

Schrijf dit bovenaan een flip-overvel.

Stap 3 | Stel de waarom-vragen (20-25 minuten)
Begin met de vraag: Waarom vraagt dit vraagstuk gezamenlijke aandacht?
 

• Neem eerst één of twee minuten de tijd om zelf een antwoord op te schrijven.
• Bespreek vervolgens de verschillende antwoorden met elkaar. Kies één of meerdere antwoorden die jullie verder willen onderzoeken. Maak subgroepen als de groep groter is dan 6 personen.
• Gebruik ieder gekozen antwoord als uitgangspunt voor de volgende vraag: Waarom?
• Ga door tot je nog 4x de waarom-vraag gesteld hebt over de gekozen antwoorden. Richt je niet op oplossingen of maatregelen, maar op het beter begrijpen van de maatschappelijke opgave.
• Verschillende antwoorden kunnen naast elkaar bestaan en geven samen een rijker beeld van de opgave.

Stap 4 | Bespreek de opbrengst plenair (15 minuten)
Bekijk samen de reeks antwoorden.

Bespreek daarna met elkaar:

• Wat zeggen de antwoorden over de maatschappelijke opgave?
• Welke oorzaken, belangen of waarden kwamen naar voren?
• Welke inzichten verrasten jullie?
• Zijn er verschillende perspectieven zichtbaar geworden?
• Wat betekent dit voor het gezamenlijk formuleren van de maatschappelijke opgave?

Vat de belangrijkste inzichten samen.

Variatie

Begin vanuit verschillende perspectieven

Laat verschillende deelnemers of organisaties starten vanuit hun eigen perspectief op hetzelfde vraagstuk en beantwoord vanuit daar 5 x de waarom-vraag. Vergelijk vervolgens de verschillende waarom-ketens. Dit maakt zichtbaar waar beelden overeenkomen en waar verschillen zitten.

Van probleem naar maatschappelijke opgave

Gebruik de werkvorm eerst individueel en daarna gezamenlijk. Laat iedereen eerst zelf de waarom-vragen invullen. Vergelijk daarna de antwoorden en formuleer samen wat dit betekent voor de maatschappelijke opgave. Deze vorm werkt goed bij kleinere groepen van 2 tot maximaal 8 personen.