Belangen- en perspectievenanalyse

Voor wie?

Voor spelers die een eerste beeld willen vormen van belangen en perspectieven om hen heen én voor spelers die samen willen onderzoeken wat voor ieder op het spel staat en hoe zij naar de opgave kijken.

Wanneer werkt dit goed?

• Als je wilt begrijpen wat voor verschillende spelers op het spel staat.
• Wanneer spelers verschillend naar de opgave of een mogelijke oplossingsrichting kijken.
• Als je wilt onderzoeken waar belangen verschillen of juist overeenkomen.
• Wanneer je merkt dat aannames bestaan over wat andere spelers willen of belangrijk vinden.

Wat levert het op?

• Een overzicht van belangen en perspectieven van verschillende spelers.
• Zicht op verschillen én overeenkomsten in hoe spelers kijken en wat voor hen op het spel staat.
• Vragen en aannames die je bij spelers kunt toetsen.

Groepsgrootte

1 tot 8 deelnemers.

Gebruik deze analyse met een eigen team of met spelers samen. Met meerdere deelnemers ontstaat meestal een rijker beeld, omdat verschillende mensen andere belangen, perspectieven en situaties kunnen zien.

Tijd

45 tot 60 minuten voor een eerste analyse met jouw eigen team.

Trek 60 tot 90 minuten uit wanneer je de analyse samen met spelers maakt. Plan meer tijd wanneer je meer spelers onderzoekt of verschillen uitgebreid wilt bespreken.

Benodigdheden

• Een overzicht van spelers.
• Het werkblad ‘Belangen- en perspectievenanalyse’.
• Grote vellen papier, brownpaper of een digitaal bord.
• Post-its of kaartjes.
• Stiften.

Voorbereiding

Bepaal welk deel van het speelveld je wilt onderzoeken en welke spelers je wilt bekijken. Bij een groot speelveld hoef je niet alle spelers tegelijk te onderzoeken.

Heb je de spelers nog niet goed in beeld? Begin dan met de Spelersanalyse.

Begeleiding

Er is niet per se een externe begeleider nodig. Doe je de analyse met een groep, spreek dan af wie het gesprek begeleidt.

Let erop dat deelnemers wanneer ze iets invullen voor aan andere spelen zichzelf afvragen: weten we dit of denken we dit?

Maak je de analyse samen met spelers, let er dan ook op dat verschillen in positie of invloed niet bepalen wie veel spreekt en wiens perspectief weinig ruimte krijgt.

Stappen

Stap 1 | Kies waar je naar kijkt (5 minuten)
Leg de opgave of het deel van de opgave dat je onderzoekt centraal. Kies vervolgens welke spelers je in deze analyse wilt bekijken. Bepaal ook met welke vraag je kijkt. Bijvoorbeeld:

• Wat staat er voor deze spelers op het spel?
• Welke verschillen zien we in hoe deze spelers naar de opgave kijken?
• Welke belangen en perspectieven kennen of begrijpen we nog onvoldoende?

Bepaal vervolgens hoe je de analyse uitvoert:

• Eerste analyse met jouw eigen team: je onderzoekt wat jullie al weten, welke beelden jullie hebben en welke aannames je nog bij spelers wilt toetsen.
• Analyse samen met spelers: spelers brengen zelf hun belangen en perspectieven in en onderzoeken daarna gezamenlijk waar verschillen en overeenkomsten zitten.

De gekozen vorm bepaalt hoe je stap 2 uitvoert.

Stap 2 | Bekijk iedere speler van twee kanten
Gebruik voor iedere speler het werkblad ‘Belangen- en perspectievenanalyse’. Kies voor een eerste analyse maximaal drie of vier spelers. Wil je meer spelers onderzoeken? Verdeel ze dan over deelnemers of plan meer tijd in.

Maak je de analyse met jouw eigen team?  (25 minuten)

Onderzoek dan per speler:

• Hoe kijkt deze speler volgens ons naar de opgave?
• Wat staat er volgens ons voor deze speler op het spel?
• Waarop baseren we dit beeld?
• Wat weten we nog niet?

Begin bij wat je daadwerkelijk weet, hebt gehoord of hebt waargenomen. Zet een vraagteken bij wat je niet zeker weet of nog bij de speler wilt toetsen. Een speler kan meerdere belangen hebben. Die kunnen elkaar ook tegenspreken.

Maak je de analyse samen met spelers? (40 minuten)

Laat iedere speler eerst zelf aangeven:

• Hoe kijk ik naar de opgave?
• Wat zie ik als oorzaken en mogelijke gevolgen?
• Wat vind ik belangrijk om te bereiken, behouden of voorkomen?
• Wat staat er voor mij of mijn organisatie op het spel?

Laat spelers zoveel mogelijk hun eigen werkblad invullen of laat iemand hun inbreng vastleggen. Stel vragen om elkaar beter te begrijpen, maar vul niet voor een ander in wat diens ‘werkelijke’ belang zou zijn. Vraag bij deelnemers die een organisatie of groep vertegenwoordigen ook vanuit welke positie zij spreken.

Stap 3 | Leg de spelers naast elkaar (15 minuten)
Leg de ingevulde werkbladen naast elkaar. Vergelijk de spelers en kijk niet alleen naar verschillen, maar ook naar overeenkomsten.

• Waar kijken spelers op dezelfde manier naar de opgave?
• Waar kijken spelers verschillend naar dezelfde opgave?
• Welke belangen komen overeen?
• Welke belangen verschillen of botsen?
• Wat weten we nog niet of moeten we bij spelers toetsen?

Ga niet automatisch op zoek naar een verklaring voor ieder verschil. Een belang kan invloed hebben op hoe iemand kijkt en een perspectief kan mede bepalen wat iemand belangrijk vindt, maar dat betekent niet dat het één altijd de oorzaak is van het ander. Probeer verschillen ook nog niet op te lossen. Maak eerst zichtbaar wat je ziet en wat je nog niet begrijpt.

Stap 4 | Toets en werk het beeld bij
Heb je de analyse met jouw eigen team gemaakt? Kies dan de belangrijkste vraagtekens en bespreek die in volgende gesprekken met spelers.

Heb je de analyse samen met spelers gemaakt? Vraag dan of hun inbreng goed is vastgelegd en wat daarvan in het gezamenlijke overzicht mag worden opgenomen. Bespreek ook welke spelers of stemmen nog ontbreken.

Werk de werkbladen daarna bij. Laat vraagtekens staan bij wat nog niet duidelijk is. Vragen die kunnen helpen:

• Hoe kijk jij naar wat er aan de hand is?
• Wat staat er voor jou of jouw organisatie op het spel?
• Wat zien of begrijpen wij volgens jou nog onvoldoende?
• Wat klopt volgens jou wel en niet in het beeld dat wij van jouw perspectief en belangen hebben.

Waar moet je op letten?
 

Een analyse is geen definitief beeld
Een overzicht kan overtuigend ogen, terwijl het altijd vanuit bepaalde posities en op een bepaald moment is gemaakt. Maak je de analyse met jouw eigen team, dan kunnen er vooral aannames op staan over wat andere spelers belangrijk vinden. Maak je de analyse samen met spelers, dan nog vertelt niet iedereen automatisch alles en kunnen verschillen binnen een organisatie of groep buiten beeld blijven. Maak daarom zichtbaar wat spelers zelf hebben verteld, wat je hebt waargenomen en wat nog een aanname is.

Niet iedereen vertelt alles aan iedere tafel
Dat je een speler zelf spreekt, betekent niet automatisch dat je het volledige beeld krijgt. Mensen kunnen meerdere belangen tegelijk hebben, nog zoeken naar wat zij belangrijk vinden of terughoudend zijn om bepaalde zorgen en belangen te delen. Een individueel of vertrouwelijk gesprek kan daarom soms meer opleveren dan een gezamenlijke bijeenkomst.

Eén persoon spreekt niet automatisch namens een hele organisatie of groep

Binnen een organisatie, wijk of groep kunnen verschillende belangen en perspectieven bestaan. Een bestuurder, beleidsmaker en uitvoerder kunnen bijvoorbeeld anders naar dezelfde opgave kijken. Vraag daarom vanuit welke positie iemand spreekt en onderzoek of er ook andere stemmen zijn.

Verschillen zichtbaar maken is niet hetzelfde als ze oplossen
Het doel van deze analyse is om belangen en perspectieven beter te begrijpen. Je hoeft niet direct overeenstemming te bereiken of een compromis te vinden. Een verschil kan juist belangrijke informatie geven over het speelveld. Hoe je vervolgens met botsende belangen of verschillende perspectieven werkt, is een volgende stap.

Variatie

Spreek spelers afzonderlijk
Soms krijg je een rijker beeld door spelers eerst afzonderlijk te spreken. Gebruik open vragen en probeer niet jouw eigen analyse bevestigd te krijgen. Vergelijk de gesprekken daarna. Welke verschillen en overeenkomsten vallen op? En welke vragen wil je nog verder onderzoeken?

Ga zorgvuldig om met informatie die vertrouwelijk met jou is gedeeld. Spreek vooraf af wat je wel en niet in het gezamenlijke overzicht verwerkt.