Invloedanalyse

Voor wie?

Voor teams die een eerste beeld willen vormen van invloed rond hun opgave, voor spelers die willen vergelijken hoe zij invloed vanuit verschillende posities ervaren én voor diegenen die iets in beweging willen brengen rond hun opgave en deze analyse kunnen gebruiken om mogelijkheden daartoe te onderzoeken.

Wanneer werkt dit goed?

• Als je de belangrijkste spelers redelijk in beeld hebt, maar nog onvoldoende begrijpt wie waarop invloed heeft.
• Wanneer formele verantwoordelijkheden niet het hele verhaal lijken te vertellen.
• Als je wilt onderzoeken van welke spelers een volgende stap afhankelijk is.
• Wanneer sommige spelers veel invloed lijken te hebben en anderen juist moeilijk invloed kunnen uitoefenen.
• Als je aannames over invloed expliciet wilt maken en toetsen.

Heb je de spelers nog onvoldoende in beeld? Gebruik dan eerst de Spelersanalyse. 

Wat levert het op?

• Zicht op waarop verschillende spelers invloed kunnen uitoefenen.
• Inzicht in verschillende bronnen van invloed.
• Onderscheid tussen invloed die iemand kán uitoefenen en invloed die daadwerkelijk wordt gebruikt.
• Zicht op hoe invloed rond het gekozen onderdeel van de opgave is verdeeld.
• Vragen en aannames die je verder wilt onderzoeken of bij andere spelers wilt toetsen.

Groepsgrootte

1 tot 8 deelnemers.
Je kunt de analyse alleen maken, maar verschillende mensen kunnen de invloed van dezelfde speler heel anders inschatten. Het is daarom waardevoller wanneer mensen vanuit verschillende posities meekijken. Toets belangrijke aannames waar mogelijk ook bij andere spelers.

Tijd

45 tot 60 minuten voor een eerste analyse.

Trek 60 tot 90 minuten uit wanneer verschillende spelers afzonderlijk een analyse maken en deze daarna vergelijken. Plan meer tijd wanneer je meer spelers wilt onderzoeken.

Benodigdheden

• Het werkblad Invloedanalyse, één exemplaar per speler die je onderzoekt.
• Een bestaande spelerslijst of speelveldkaart.
• Pennen en stiften.

Voorbereiding

Bepaal welk onderdeel, welke stap of welk vraagstuk binnen de opgave je wilt onderzoeken. ‘Hoeveel invloed heeft deze speler?’ is te algemeen. Invloed wordt pas betekenisvol wanneer duidelijk is waarop iemand invloed kan hebben. Je vindt enkele voorbeelden van vraagstukken bij stap 1 onder ‘Aan de slag’.

Kies voor een eerste analyse twee of drie spelers. Wil je meer spelers onderzoeken? Verdeel ze dan over deelnemers of plan meer tijd in.

Begeleiding

Je kunt het hulpmiddel zonder aparte begeleider gebruiken. Werk je met een groep, voorkom dan dat één inschatting meteen als feit op het werkblad terechtkomt. Vraag regelmatig: waarop baseren we dit?

Maak je de analyse met verschillende spelers? Laat deelnemers dan eerst afzonderlijk of in kleine groepen werken. Zo voorkom je dat één speler bepaalt hoeveel invloed anderen krijgen toegeschreven. Spreek vooraf af welke informatie gevoelig is en wat buiten de bijeenkomst mag worden gedeeld. Het doel is niet om spelers openbaar te rangschikken van veel naar weinig invloed, maar om in beeld te brengen wie waarop invloed heeft of zou kunnen hebben.

Stappen

Stap 1 | Bepaal waarop je invloed wilt onderzoeken (5 minuten)
Begin met het bepalen van een concrete vraag die jullie willen onderzoeken. Bijvoorbeeld:

• Wie kan invloed uitoefenen op het besluit over de locatie?
• Wie bepaalt mede welke aanpak uitvoerbaar is?
• Wie heeft invloed op welke onderwerpen aandacht krijgen?

Schrijf bij Invloed op ieder werkblad op waarop je de spelers vergelijkt, bijvoorbeeld: het besluit over de locatie, de uitvoerbaarheid van de aanpak of wat er op de agenda komt.

Bepaal daarna hoe je de analyse uitvoert:

• Eerste analyse met jouw eigen team: jullie brengen in beeld welke invloed spelers volgens jullie kunnen uitoefenen, waarop je dat baseert en welke aannames je nog wilt toetsen.
• Analyse met verschillende spelers: deelnemers maken eerst afzonderlijk of in kleine groepen een analyse vanuit hun eigen positie. Daarna vergelijken jullie de beelden.

De gekozen vorm bepaalt hoe je de volgende stappen uitvoert.

Stap 2 | Kies de spelers die je wilt onderzoeken (5 minuten)
Kies vanuit jouw spelerslijst of speelveldkaart de spelers die relevant zijn voor de vraag uit stap 1. Vul voor iedere speler een apart werkblad in.

Kijk niet alleen naar spelers met formele macht. Ook uitvoerders, inwoners, deskundigen, maatschappelijke organisaties en informele spelers kunnen invloed hebben.

Komt tijdens de analyse een nieuwe speler in beeld? Voeg die dan toe aan jouw overzicht van het speelveld.

Werk je met meerdere deelnemers? Verdeel de gekozen spelers dan over deelnemers of kleine groepen en vul de werkbladen tegelijk in. Leg de werkbladen daarna naast elkaar. Werk je alleen of wil je iedere speler gezamenlijk bespreken? Trek dan meer tijd uit.

Stap 3 | Onderzoek welke invloed een speler kan uitoefenen (10 minuten)
Loop voor iedere speler de vijf bronnen op het werkblad langs:

• Formele macht en bevoegdheden
  De speler kan besluiten nemen, kaders stellen, iets toestaan of tegenhouden.
• Middelen en uitvoeringskracht
  De speler beschikt bijvoorbeeld over geld, mensen, tijd of mogelijkheden om iets uit te voeren.
• Kennis en informatie
  De speler beschikt over kennis, gegevens of ervaring die anderen nodig hebben.
• Netwerk en toegang
  De speler heeft toegang tot belangrijke spelers, groepen, informatie of besluitvorming.
• Vertrouwen, steun en bereik
  De speler kan mensen bereiken of mobiliseren en heeft mogelijk het vertrouwen van anderen.

Noteer per relevante bron wat deze speler met deze bron kán beïnvloeden op het onderwerp uit stap 1. Kijk daarbij naar de bronnen waarover de speler daadwerkelijk beschikt. Je hoeft niet ieder vak te vullen.

Werk je met jouw eigen team? Zet een vraagteken bij invloed waarover je niet zeker bent. Schrijf erbij waarop jullie inschatting is gebaseerd.

Werk je met verschillende spelers? Laat deelnemers eerst hun eigen beeld maken. Zij kunnen bijvoorbeeld onderzoeken over welke bronnen zij zelf beschikken en welke invloed zij andere spelers zien uitoefenen. Vergelijk deze beelden pas nadat iedereen het eigen werkblad heeft ingevuld. Een verschil tussen hoe iemand de eigen invloed ziet en hoe anderen die ervaren, kan belangrijke informatie geven.

Stap 4 | Kijk welke invloed je daadwerkelijk terugziet (10 minuten)
Kijk vervolgens naar de bovenste helft van het werkblad. Welke invloed zie je deze speler daadwerkelijk uitoefenen?

Beschrijf zo concreet mogelijk wat je ziet. Waaruit blijkt de invloed? Welke beslissing, handeling, relatie of ontwikkeling wordt erdoor beïnvloed? Waarop baseren we dit?

Maak daarbij onderscheid tussen wat je weet en wat je aanneemt. Een speler kan over bronnen van invloed beschikken zonder deze op dat moment daadwerkelijk te gebruiken.

Vraag naar concrete voorbeelden, maar verwacht niet dat deelnemers alle vormen van invloed openlijk kunnen of willen bespreken. Informele toegang, persoonlijke relaties en invloed achter de schermen kunnen gevoelig zijn.

Stap 5 | Leg de spelers naast elkaar (15 minuten)
Leg de ingevulde werkbladen naast elkaar en vergelijk wat je ziet.

Vraag bijvoorbeeld:

• Waar concentreert invloed zich?
• Welke spelers hebben invloed vanuit verschillende bronnen?
• Voor welke bronnen zijn we sterk afhankelijk van één speler?
• Bij welke spelers zien we verschil tussen de invloed die zij kunnen uitoefenen en de invloed die zij daadwerkelijk uitoefenen?
• Welke invloed blijft gemakkelijk buiten beeld?

Rangschik spelers niet simpelweg van veel naar weinig invloed. Het gaat er juist om te begrijpen waarop spelers invloed hebben, waardoor en hoe die invloed in de praktijk werkt.

Stap 6 | Vergelijk, toets en bepaal waar kansen zitten om verder te onderzoeken (10 minuten)
Een invloedanalyse is altijd gemaakt vanuit een bepaalde positie. Vergelijk daarom de verschillende werkbladen en beelden. Een speler kan de eigen invloed anders inschatten dan andere spelers dat doen. Probeer niet direct te bepalen welk beeld het juiste is. Onderzoek waarop de verschillen zijn gebaseerd.

Bespreek daarom:

• Welke inschattingen komen overeen?
• Waar zien deelnemers de invloed van een speler anders?
• Waarop baseren we onze inschattingen?
• Welke invloed hebben we mogelijk over het hoofd gezien?
• Welke aannames willen we bij andere spelers toetsen?
• Welke informatie is gevoelig en hoe gaan we daarmee om?

Kijk daarbij ook naar jouw eigen positie en vergeet jouw eigen invloed niet. Welke invloed hebben jij en jouw organisatie rond deze opgave? Waar komt die invloed vandaan? En zouden andere spelers dat op dezelfde manier beoordelen?

Gebruik de analyse om gerichter verder te onderzoeken. Het doel is niet om één definitieve verdeling van invloed vast te stellen, maar om beter te begrijpen hoe invloed rond de opgave werkt en waar mogelijkheden zitten om zaken in beweging te brengen.

Waar moet je op letten?
 

Invloed is geen oordeel over een speler
Veel invloed betekent niet dat het belang of perspectief van een speler automatisch zwaarder moet wegen. En weinig invloed betekent niet dat een stem minder relevant is.

Verwar zichtbaarheid niet met invloed
Een speler die aan tafel zit, veel spreekt of formeel betrokken is, hoeft niet automatisch veel invloed te hebben. Andersom kan een speler die weinig zichtbaar is achter de schermen veel in beweging brengen.

Invloed is niet hetzelfde als intentie
Dat een speler iets kan beïnvloeden, betekent niet dat diegene dat wil of zal doen.

Invloed kan veranderen
Een analyse die vandaag klopt, kan bij een volgende stap anders uitpakken. Bij het maken van beleid kunnen andere spelers invloedrijk zijn dan bij besluitvorming of uitvoering. Bekijk de analyse daarom opnieuw als de opgave of fase verandert.

Wie gevolgen ervaart, heeft niet vanzelf invloed
Let bewust op spelers die sterk worden geraakt door wat er gebeurt, maar weinig mogelijkheden hebben om de keuzes te beïnvloeden. Wil je verder onderzoeken welke stemmen hierdoor buiten beeld kunnen raken? Lees dan het artikel ‘Welke stem ontbreekt in het speelveld?’.