Verschillen benutten in plaats van oplossen

Zulke verschillen zijn normaal. Ze ontstaan doordat spelers andere ervaringen, belangen, waarden, kennis en verantwoordelijkheden hebben. Toch proberen we verschillen vaak snel te verkleinen. We zoeken naar een gedeeld beeld, een gezamenlijk belang of een oplossing waarin iedereen zich kan vinden.

Overeenstemming kan nodig zijn om verder te komen. Maar als je er te vroeg naar zoekt, kan belangrijke informatie verdwijnen voordat duidelijk is wat het verschil zichtbaar maakt over de opgave.

Verschillen vertellen iets over de opgave

Een verschil is niet alleen een probleem tussen spelers. Het kan zichtbaar maken dat de gevolgen van de opgave ongelijk verdeeld zijn, dat spelers andere risico’s zien of dat een keuze verschillende waarden raakt. Ook kan een verschil wijzen op onduidelijke verantwoordelijkheden, botsende regels of ervaringen die nog niet serieus zijn meegenomen.

Vraag daarom niet alleen hoe je een verschil kunt overbruggen of oplossen. Onderzoek eerst waarom het bestaat en wat je erdoor over de opgave leert.

Waarover kunnen spelers verschillen?

Niet ieder verschil is hetzelfde. Door beter te begrijpen waar het verschil over gaat, wordt ook duidelijker wat nodig is.

Zoek niet te snel naar overeenstemming

Overeenstemming kan helpen om besluiten te nemen en samen te handelen. Maar wanneer je er te vroeg naar zoekt, worden verschillen soms kleiner gemaakt dan ze zijn. Uitspraken als ‘volgens mij bedoelen we hetzelfde’ of ‘uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde’ kunnen een gesprek platslaan, terwijl nog niet duidelijk is wat iedere speler werkelijk bedoelt of bespreken.

Ook een compromis is niet altijd een goede oplossing. Wanneer iedereen iets inlevert, ontstaat niet vanzelf een keuze die recht doet aan de opgave. Soms blijft het belangrijkste bezwaar bestaan of worden de gevolgen vooral bij spelers neergelegd die weinig invloed hebben.

Probeer verschillen daarom niet meteen kleiner te maken. Het doel hoeft daarbij niet te zijn elkaar te overtuigen of het verschil weg te nemen. Het betekent dat je pas naar een oplossing zoekt nadat duidelijk is waar het verschil over gaat en wat er op het spel staat.

Onderzoek het verschil

Deze vragen helpen om een verschil preciezer te bekijken:

• Waarover verschillen we precies? En kunnen we achterhalen waar dit verschil vandaan komt?
• Wat staat er voor iedere speler op het spel?
• Welke ervaringen, waarden of aannames spelen (mogelijk) mee?
• Wat ziet de ene speler wat de andere mogelijk niet ziet?
• Wat raakt uit beeld als we dit verschil te snel gladstrijken?
• Wat betekent een verschil voor hoe we verder werken aan onze opgave?

Soms blijkt dat spelers andere woorden gebruiken voor ongeveer hetzelfde. Soms komt een verschil voort uit ontbrekende of onjuiste informatie. Maar het kan ook gaan om belangen of waarden die echt niet samengaan. Ook dan kan samenwerking mogelijk zijn. Spelers hoeven niet hetzelfde te denken om afspraken te maken of samen te handelen.

Geef de afwijkende stem ruimte

Niet iedere speler heeft evenveel ruimte om een verschil naar voren te brengen. Mensen met formele bevoegdheden, inhoudelijk gezag of een sterke positie worden vaak gemakkelijker gehoord. Een afwijkende of kritische stem kan daardoor worden gezien als lastig, niet constructief of vertragend.

Juist zo’n stem kan informatie bevatten die anderen missen. Vraag je daarom af wie gemakkelijk kan spreken, wie terughoudend is en welke perspectieven niet aanwezig zijn. Luister niet alleen naar de meest gedeelde opvatting, maar ook naar wat daarvan afwijkt.

Wil je verschillen in een groep letterlijk zichtbaar maken en onderzoeken? Gebruik dan de werkvorm Gesprek op voeten.

Wil je onderzoeken welke stemmen in het speelveld nog ontbreken? Lees dan Welke stem ontbreekt in het speelveld?. 

Soms is een besluit nodig

Verschillen benutten betekent niet dat ieder gesprek open moet blijven. Soms moet een bevoegde speler een besluit nemen, ook als niet iedereen het ermee eens is. Maak dan duidelijk wie beslist, op grond waarvan en hoe verschillende belangen en bezwaren zijn meegewogen. Benoem ook welke gevolgen en onzekerheden blijven bestaan.

Niet iedere uitspraak hoeft bovendien als een gelijkwaardig perspectief te worden behandeld. Feitelijke beweringen kunnen worden gecontroleerd. Ook wetgeving, democratisch genomen besluiten en de veiligheid en rechten van anderen stellen grenzen aan wat mogelijk is. Het is dus belangrijk om verschillen serieus te onderzoeken, voordat je bepaalt wat ermee moet gebeuren.

Breng verschillen in beeld

Wil je onderzoeken hoe verschillende spelers naar de opgave kijken en wat voor hen op het spel staat? Gebruik dan de Belangen- en perspectievenanalyse.

Met de werkvorm In de schoenen van onderzoeken aanwezige spelers elkaars positie en hun eigen aannames daarover.

Verschillen maken het werken aan een opgave soms ingewikkeld. Maar als je ze te snel oplost, verlies je mogelijk precies de informatie die nodig is om de opgave beter te begrijpen.