Bij een maatschappelijke opgave zijn vaak veel spelers betrokken. Dat betekent niet dat iedereen voortdurend even intensief betrokken hoeft te zijn. Wie je nodig hebt en op welke manier, hangt af van wat er op dat moment in de opgave speelt.
Met deze werkvorm begin je daarom niet bij de vraag wie je wilt uitnodigen, maar bij de volgende stap in de opgave. Welke spelers zijn daarvoor nodig? Wie merkt de gevolgen? Welke kennis, ervaring of stem mag niet ontbreken? En waar kan je aansluiten in plaats van iets nieuws te organiseren?
Vervolgens bepaal je hoe je op dit moment met verschillende spelers verbonden wilt zijn: samen optrekken, gericht aansluiten, contact houden of later opnieuw kijken. Dat is geen vaste indeling. Bij een volgende stap kan het beeld weer anders zijn.
Voor wie?
Voor teams die aan een maatschappelijke opgave werken en bewuster willen bepalen welke spelers zij op een bepaald moment nodig hebben en hoe zij met hen verbonden willen zijn.
Wanneer werkt dit goed?
- Als steeds dezelfde spelers betrokken zijn.
- Als je wilt bepalen wie bij een activiteit, verkenning of besluit nodig zijn.
- Wanneer het speelveld groot is en niet iedereen voortdurend actief kan meedoen.
- Als je wilt toetsen of belangrijke spelers, kennis of stemmen buiten beeld blijven.
Heb je nog weinig zicht op de spelers rond jouw opgave? Gebruik dan eerst de Spelerzoekmachine of Spelersanalyse.
Wat levert het op?
- Zicht op welke spelers nu nodig zijn voor de opgave.
- Een bewuste keuze in hoe je met verschillende spelers verbonden wilt zijn.
- Aandacht voor spelers die gevolgen ervaren of een ontbrekende stem inbrengen.
- Minder vanzelfsprekendheid over wie altijd wel of niet meedoet.
- Zicht op spelers die je later opnieuw moet bekijken.
Groepsgrootte
2 tot 10 deelnemers.
Je kunt het werkblad met een groep, maar ook alleen invullen. Het wordt sterker wanneer mensen met verschillende posities en perspectieven meekijken. Je hoeft daarvoor niet meteen alle spelers uit het speelveld uit te nodigen. Controleer belangrijke aannames waar mogelijk bij de spelers zelf.Tijd
35 tot 45 minuten.
Benodigdheden
- Het werkblad ‘Wie heeft de opgave nu nodig?’
- Post-its of losse kaartjes voor spelers.
- Stiften.
- Eventueel een eerder gemaakte spelers- of speelveldkaart.
Ruimte
Een tafel of wand met voldoende ruimte voor het werkblad en om spelers gemakkelijk te kunnen verplaatsen.
Voorbereiding
Zorg dat duidelijk is over welke opgave je spreekt. Neem een bestaande spelerslijst of speelveldkaart mee als die er is. Zie deze als vertrekpunt: tijdens de werkvorm kunnen nieuwe spelers in beeld komen.
Begeleiding
De werkvorm kan zonder aparte begeleider. Wijs bij een groep wel iemand aan die de vragen stelt en voorkomt dat deelnemers te snel alleen vanuit bestaande contacten of de eigen organisatie redeneren.
Stappen
Stap 1 | Bepaal wat de opgave nu vraagt (5 minuten)
Begin in het midden van het werkblad:
Wat vraagt de opgave nu? Welke volgende stap ligt voor ons?Maak deze stap zo concreet mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan het verder onderzoeken van een vraagstuk, ontwikkelen van een aanpak, voorbereiden van een besluit of uitvoeren van een activiteit.
Kijk nog niet meteen naar spelers. Bepaal eerst welke volgende stap in de opgave voorligt.
Stap 2 | Zoek welke spelers bij deze stap van belang zijn (10 minuten)
Schrijf iedere speler op een losse post-it. Gebruik het bestaande speelveld als vertrekpunt en loop daarna de vier vragen op het werkblad langs:- Wie is nodig om deze stap te kunnen zetten?
- Wie merkt de gevolgen van deze stap?
- Wie brengt kennis, ervaring of een stem in die niet mag ontbreken?
Voeg spelers toe die door deze vragen alsnog in beeld komen.
Denk niet alleen aan organisaties, maar ook aan inwoners, gebruikers, uitvoerders, informele netwerken of andere groepen kunnen belangrijk zijn.
Stap 3 | Bepaal hoe je met iedere speler verbonden wilt zijn (5-10 minuten)
Leg iedere speler vervolgens in één van de vier vlakken:
Samen optrekken
Deze speler is gedurende deze stap actief nodig. Je trekt samen op en hebt regelmatig contact.Gericht aansluiten
Deze speler is op een specifiek moment tijdens de stap nodig, bijvoorbeeld vanwege kennis, ervaring, een perspectief, bevoegdheid of besluit. Aansluiten kan twee kanten op: soms vraag je een speler bij jouw proces aan te sluiten, soms sluit jij aan bij een plek, initiatief of gesprek dat er al is.Contact houden/informeren
Deze speler hoeft nu niet actief mee te doen, maar het is wel belangrijk om met elkaar verbonden te blijven en veranderingen te volgen.Later opnieuw kijken
Deze speler hoeft bij deze stap niet actief betrokken te zijn. Bij een volgende stap kan dat anders zijn. Spreek daarom af wanneer je opnieuw naar deze keuze kijkt.Twijfel je tussen twee vlakken? Laat de speler voorlopig op de grens liggen. Juist die twijfel kan interessant zijn om te bespreken.
Stap 4 | Kijk kritisch naar jullie keuzes (10 minuten)
Bekijk het geheel en bespreek:- Welke spelers willen we nu actief betrekken en waarom juist hen?
- Welke spelers hebben invloed, verantwoordelijkheid of een bevoegdheid bij deze stap?
- Welke kennis, ervaring of stem ontbreekt nog?
- Bij welke spelers doen we aannames over wat zij nodig hebben of willen die we nog moeten toetsen?
- Hebben we spelers bij ‘later opnieuw kijken’ gezet omdat dat echt passend is of omdat contact lastig is?
Vraag ook: zouden andere spelers dezelfde indeling maken?
Je hoeft verschillen niet meteen op te lossen. Ze kunnen juist laten zien welke aannames je nog bij anderen wilt toetsen.Als je wilt verdiepen op verschillende vormen van invloed waardoor een volgende stap mogelijk kan worden gemaakt? Dan kan de Invloedanalyse helpen.
Stap 5 | Bepaal wat je gaat doen (5-10 minuten)
Kijk welke keuzes om actie vragen. Bepaal bijvoorbeeld:
• met wie je samen wilt optrekken;
• wie je op een specifiek moment wilt spreken;
• bij welke speler of welk initiatief jij zelf wilt aansluiten;
• met wie je contact wilt houden;
• welke aannames je bij een speler wilt toetsen;
• wanneer je opnieuw naar het werkblad kijkt.Werk nog niet meteen uitgebreide samenwerkingsafspraken uit. Deze werkvorm helpt eerst om bewust te bepalen wie de opgave op dit moment nodig heeft en hoe je met deze spelers verbonden wilt zijn.
Blijf steeds opnieuw kijken
Het werkblad is een momentopname. Een speler die je nu alleen gericht nodig hebt, kan bij een volgende stap een belangrijke samenwerkingspartner worden. Andersom hoeft iemand met wie je nu intensief optrekt niet gedurende de hele opgave even actief betrokken te blijven.
Pak het werkblad daarom opnieuw wanneer de opgave een volgende fase ingaat, er iets belangrijks verandert of nieuwe spelers in beeld komen. Verplaats de post-its en bespreek opnieuw wat de opgave op dat moment vraagt.
Variatie
Laat verschillende groepen het werkblad invullen
Laat bijvoorbeeld mensen uit verschillende organisaties of posities afzonderlijk dezelfde volgende stap bekijken. Vergelijk daarna de uitkomsten. Waar plaatsen zij spelers anders en waarom?Toets jouw beeld bij een speler
Je hoeft niet alle spelers te betrekken bij invullen van het werkblad. Bespreek een belangrijke keuze waar mogelijk wel met de speler zelf. Vraag bijvoorbeeld: klopt het beeld van hoe we bij deze stap met jou verbonden willen zijn? En hoe zou jij dat zelf zien?Materialen en formats
Werkblad Wie heeft de opgave nu nodig?
Gebruik het werkblad om de vier vragen te doorlopen en spelers te plaatsen bij de manier van betrokkenheid die op dit moment past.