Zes rijkstrainees kregen de opdracht om het speelveld rond plastic zwerfafval in de Biesbosch te verkennen. Ze voeren door het gebied, spraken met spelers met verschillende rollen en belangen en brachten hun bevindingen in kaart.
Hun eerste spelerslijst bleek vooral een vertrekpunt. Tijdens ieder gesprek kwamen nieuwe spelers, perspectieven en onderlinge relaties naar voren. In het DOEboek Opgavegericht Samenwerken vertellen de trainees wat zij tijdens hun verkenning ontdekten.
Lessen uit hun verkenning
1. Ervaar waar de opgave speelt
De trainees begonnen met een vaartocht door de Biesbosch. Dat verbreedde letterlijk hun horizon en de opgave waarover zij later gesprekken voerden. Een speelveldverkenning hoeft niet achter een bureau te beginnen.
Lees meer hierover in het artikel ‘Ga het speelveld in’.
2. Laat jouw speelveld onderweg groeien
Tijdens de gesprekken kwamen steeds nieuwe spelers in beeld. Zo kwam ook de watersportvereniging op hun spelerslijst. Daarmee realiseerden de trainees zich dat het perspectief van gebruikers van de Biesbosch nog in hun verkenning ontbrak. Het lukte hun uiteindelijk niet om de vereniging zelf te spreken. Een speler vinden is dus niet hetzelfde als diens perspectief kennen. Vraag tijdens ieder gesprek wie nog ontbreekt en welke stem nog niet is gehoord.
3. Bereid gesprekken voor, maar blijf nieuwsgierig
Een draaiboek en vooraf opgestelde vragen gaven de trainees houvast. Tegelijkertijd lieten zij ruimte voor wat gesprekspartners zelf inbrachten. Door nieuwsgierig en onbevangen vragen te stellen, hoorden zij meer dan wanneer zij alleen hun vragenlijst hadden gevolgd.
Een goede voorbereiding gaat ook over wat je met de opbrengsten wilt doen. De trainees moesten later opnieuw toestemming vragen toen zij toch citaten wilden gebruiken. Maak daarover daarom vooraf duidelijke afspraken.
4. Vraag naar wat spelers belangrijk vinden
Vooral de vraag “Wat is jouw droombeeld voor de Biesbosch?” leverde persoonlijke en inhoudelijke reacties op. De vraag maakte zichtbaar wat spelers uiteindelijk belangrijk vinden en welke waarden en ambities zij voor het gebied hebben.
Wil je zelf vanuit een gewenst toekomstbeeld naar je opgave kijken? Bekijk dan de werkvorm ‘Wat als het lukt?’.
5. Ga zorgvuldig om met onderlinge spanningen
Sommige gesprekspartners deelden ook hun mening over andere spelers. De trainees luisterden, maar gingen niet inhoudelijk in op uitspraken en vragen over andere partijen. Zij probeerden open en transparant te blijven over hun eigen rol.
Wie een speelveld verkent, staat daar nooit volledig buiten. Bedenk daarom hoe anderen jouw positie kunnen zien en hoe je omgaat met gevoelige informatie over spelers en hun onderlinge relaties.
6. Breng meer dan namen in kaart
De trainees maakten niet alleen zichtbaar wie betrokken waren. Zij keken ook naar invloed, rollen, belangen en de kwaliteit van onderlinge relaties. Daardoor ontstond een beeld van hoe het speelveld functioneerde en waar ruimte voor verbetering zat. Zo’n kaart bevat altijd interpretaties. Maak daarom duidelijk waarop je inschattingen zijn gebaseerd en bespreek verschillen in waarneming met elkaar.
Lees het volledige interview
Lees het volledige interview ‘Rijkstrainees over hun speelveld’ op pagina 106 tot en met 109 van het DOEboek Opgavegericht Samenwerken.