Iedereen voelt de urgentie, maar belangen verschillen, verantwoordelijkheden zijn versnipperd en niemand heeft écht de regie. Dit is de realiteit van veel maatschappelijke opgaven binnen de Rijksoverheid. Opgavecoaching helpt om juist in die complexiteit beweging te brengen. Vanuit Programma Opgavegericht Samenwerken is daarom de leergang Opgavecoaching ontwikkeld. In dit interview vertelt programmamanager Joyce Otten waarom het opleiden van opgavecoaches het verschil maakt in hoe het Rijk samenwerkt aan maatschappelijke opgaven.
De maatschappelijke opgaven waar het Rijk voor staat, houden zich niet aan organisatiegrenzen en vragen om meer samenwerking. “De focus binnen de Rijksoverheid verschuift steeds meer naar deze opgaven,” vertelt Joyce Otten. “Dat is een goede ontwikkeling. Tegelijkertijd zien we dat de manier waarop we zijn georganiseerd, die samenwerking niet vanzelf ondersteunt.”
Die spanning was voor Joyce en haar collega’s aanleiding om de leergang Opgavecoaching te ontwikkelen. In de afgelopen jaren deed Programma Opgavegericht Samenwerken veel ervaring op met het begeleiden van opgaven. "We zien steeds opnieuw dat het inzetten van een opgavecoach helpt om samenwerking te organiseren en de opgave in beweging te brengen,” zegt Joyce. “Niet door inhoudelijk te sturen, maar door het proces goed te begeleiden. Met de groeiende aandacht voor opgaven groeit ook de behoefte aan mensen die dit vak verstaan.”
Een opgavecoach dient de opgave
Opgavecoaching kent overeenkomsten met andere vormen van begeleiding, zoals teamcoaching en organisatieontwikkeling. Het wezenlijke verschil zit in de positie van de coach. “Een opgavecoach werkt niet voor één opdrachtgever of één organisatie,” legt Joyce uit. “Je handelt vanuit de opgave. De centrale vraag is steeds: wat helpt de opgave verder?”
Dat vraagt om een andere houding. Er is geen afgebakende opdracht en zelden een vastomlijnde route. In de leergang ervaren deelnemers dat dit in het begin onwennig kan zijn. Zij zijn vaak gewend om richting te geven of oplossingen aan te dragen. Gaandeweg ontdekken zij dat juist het verdragen van het niet-weten ruimte geeft voor het echte gesprek. “Opgavecoaching gaat over het begeleiden van het proces,” zegt Joyce. “Over het gesprek voeren, spanning bespreekbaar maken en perspectieven verbinden.”
Leren door te doen en te reflecteren
De leergang Opgavecoaching duurt vier dagen en is opgebouwd uit drie modules: de opgave, het speelveld en samenwerken. De inhoud is gebaseerd op theorie over veranderkunde, transities en organisatie- en teamontwikkeling, aangevuld met praktijkervaring uit het werken als opgavecoach. “Maar het zwaartepunt ligt bij het oefenen,” benadrukt Joyce.
Deelnemers werken met herkenbare casussen en brengen hun eigen praktijk in. Steeds vanuit dezelfde vragen: waar let ik op als opgavecoach, wat gebeurt er in het proces en wat vraagt dat van mij? Die combinatie van theorie, oefenen en reflectie helpt deelnemers om grip te krijgen op complexiteit. Zij herkennen patronen sneller en begrijpen beter waarom samenwerking soms stokt.
Een belangrijk onderdeel van de leergang is reflectie op de eigen rol. “Je brengt jezelf mee in dit werk,” zegt Joyce. “Wat jij spannend vindt, waar je geneigd bent in te grijpen of juist af te wachten, heeft invloed op de samenwerking.” Omdat opgavecoaches vrijwel altijd in duo’s werken, is er ook aandacht voor het samenwerken met een andere opgavecoachmaatje en het samen reflecteren op wat er gebeurt.
Van inzicht naar doen
Wat de leergang deelnemers oplevert, zit zowel in inzicht als in concreet handelen. Deelnemers geven aan dat zij anders kijken naar spanning en frictie. In plaats van deze te vermijden, zien zij die vaker als onderdeel van beweging. Daarnaast waarderen zij de werkvormen en interventies die zij direct kunnen toepassen in hun eigen praktijk. Dat geeft vertrouwen en helpt hen om bewuster keuzes te maken in hun rol als opgavecoach.
Tegelijkertijd groeit het besef dat opgavecoach zijn geen eindpunt kent. Het is een vak waarin je blijft leren en reflecteren. Precies die houding is volgens Joyce essentieel. “Opgaven blijven veranderen. Dat vraagt om mensen die mee kunnen bewegen, zonder de opgave uit het oog te verliezen.”
Waarom juist nu investeren
De behoefte aan opgavecoaching groeit binnen het Rijk. “We zien een toenemende vraag naar ondersteuning, zowel voor structurele inzet als voor sparring,” zegt Joyce. “Die vragen komen uit alle departementen.” Binnen de Rijksoverheid is veel begeleidingskennis aanwezig, maar die is versnipperd. Door te investeren in het opleiden en verbinden van opgavecoaches ontstaat een rijksbreed netwerk dat maatschappelijke opgaven integraal kan ondersteunen.
Investeren in het opleiden van opgavecoaches is daarmee investeren in hoe het Rijk samenwerkt aan maatschappelijke opgaven. Niet door nieuwe structuren toe te voegen, maar door mensen toe te rusten die processen kunnen begeleiden, spanning kunnen dragen en het gesprek over de opgave scherp houden.