Op 24 maart 2026 vond in de Jaarbeurs Utrecht het symposium Wijs naar de wet - Wijzer met verhalen plaats, met als thema de kracht van het gebruik van verhalen in het werk. Ruim 200 professionals die zich bezighouden met maatschappelijke vraagstukken kwamen samen om te verkennen hoe verhalen niet alleen inzicht geven, maar ook helpen om morele vragen en complexe opgaven beter te begrijpen.
Tijdens deze dag stond één vraag centraal: hoe kunnen we verhalen op een zorgvuldige en betekenisvolle manier inzetten in de ambtelijke praktijk?
De collega’s van Dialoog & Ethiek nemen je mee in hun terugblik op een dag vol reflectie, nieuwe perspectieven en waardevolle uitwisseling, waarin duidelijk werd dat verhalen niet alleen verbinden maar ook uitdagen.
Verhalen van binnenuit
Bij aanvang van het programma werd iedereen direct getrakteerd op drie verhalen uit het nieuwe boek Uit de knoop, verhalen van een veranderende overheid, dat geschreven is door Caroline Wiedenhof.
Volgens Caroline is er behoefte aan een andere manier van spreken over het ambtelijk vak:
“Was er maar een taal die ruimte biedt om vrij en associërend over ons beroep te denken vanuit de werkelijkheid van alledag, heb ik vaak gedacht. Een taal die niet wetenschappelijk, droog of tot in de puntjes correct is. Een taal die zoekt en sprankelt. Zo'n 'zoektaal' moet toch te vinden zijn in verhalen van ambtenaren over wat zij meemaken en waaruit zij inspiratie halen, zo dacht ik".
Marjolein van Tunen, Dave van den Nieuwenhof en Paul Mbikayi deelden hun verhalen en gaven daarmee een inkijkje in het boek. De muzische reflectie op de verhalen, verzorgd door Anouk Saleming en Bart van Rosmalen, gaf verdieping en zette de toon voor de dag.
In dit document zijn alle vertelde verhalen en de bijbehorende muzische reflecties terug te lezen.
Marjolein van Tunen 
Duo Anouk en Bart 
Dave van den Nieuwenhof
Beeld: Erik Kottier
De keuze is reuze! Mag ik echt maar naar één workshop?
door Victoria Dekker
Wat heb ik deze verzuchting veel gehoord, toen ik op dinsdag 24 maart bij het bord stond waar deelnemers een keuze konden maken voor een workshop tijdens ons symposium. Dat gevoel bekroop ons ook in de aanloop naar 24 maart.
Dat narratieve ethiek leeft, merkten we eind januari, toen we de eerste informatie over het symposium deelden op LinkedIn. Nog voordat we het programma en de thema’s van de workshops actief kenbaar maakten, was de capaciteit van onze locatie bereikt en moesten we naarstig op zoek naar een alternatief. Zo verruilden we het charmante Villa Jongerius voor de functionele Jaarbeurs in Utrecht. Naarmate de tijd verstreek, nam het aantal aanmeldingen zo sterk toe, dat we ons realiseerden dat de beoogde workshops, welhaast hoorcolleges moesten worden om alle geïnteresseerden een plekje te geven.
Omdat we sterk hechten aan een interactieve uitwisseling, benaderden we meer mensen met het verzoek om een extra workshop te verzorgen. Met als gevolg dat we een prachtig gevarieerd aanbod hadden: er werd geoefend met een goede luisterhouding; n.a.v. de verslaglegging van COVID-ervaringen in een ziekenhuis werden ervaringen met verhalen in crisissituaties gedeeld. De werking van verhalen werd besproken aan de hand van filmfragmenten en er werd geoefend met het vertellen van verhalen over ethiek. Deelnemers ervaarden de kracht van het onderzoeken van een ogenschijnlijk onopvallend moment en de waarde daarvan voor het herkennen van patronen. Vanuit de Erasmus Universiteit werden lessen gedeeld over het inzetten van verhalen bij inspecties. In de workshop over macht en verhalen kregen deelnemers praktische tips om te kunnen omgaan met discursieve macht. Ook leerden we over de wijze waarop je zorgvuldig omgaat met verhalen van ervaringsdeskundigen. Vanuit elke workshop werden inzichten en vragen verzameld. Mij is vooral bijgebleven dat echt luisteren verdraaid lastig is en dat een open, nieuwsgierige houding, direct bijdraagt aan verdieping in een gesprek. En dat er brede interesse is in het zorgvuldig omgaan met verhalen.
Negen werksessies
Verdeeld over negen werksessies zijn we met verhalen aan de slag gegaan. Tijdens elke sessie verkenden de deelnemers een manier waarop verhalen kunnen helpen om te begrijpen, te reflecteren en het gesprek aan te gaan. Bijvoorbeeld met behulp van filmfragmenten en ervaringsverhalen maar ook door patronen te herkennen en 'echt goed' te luisteren.
Collega Klazien Brummel schoof aan bij de sessie ‘Waar verhalen richting geven’. Tijdens deze werksessie, georganiseerd door K2, leerde zij hoe je beter luistert naar inwoners en hun verhalen samen onderzoekt
Beeld: Erik Kottier
Van persoonlijke ervaring naar collectieve kennis
door Klazien Brummel
In de workshop van K2 werden we op het spoor gezet van de verhalen die ervaringsdeskundigen uit doelgroepen van beleid weten op te halen. K2 heeft een aanpak waarin de individuele ervaring tot collectieve kennis kan leiden. Het bureau werkt met getrainde, professionele ervaringsdeskundigen, dat wil zeggen dat zij ‘niet meer worden geconsumeerd door hun eigen problematiek’ en in staat zijn om in verschillende situaties effectief te communiceren. Zij krijgen de verhalen te horen die richting kunnen geven aan beleidsmakers die betekenisvol beleid willen maken.
De workshop werd ook praktisch; we mochten met elkaar oefenen hoe we elkaar verhalen vertellen, in dit geval over een situatie waarin heel duidelijk sprake was van een ‘hittepunt’; zo’n moment waarop je in vertwijfeling, of in conflict met jezelf en je omgeving raakt, of er gewoon helemaal niet meer uitkomt. Door te oefenen met het stellen van open, empathische vragen kreeg de inbrenger van zo’n situatie de gelegenheid om over zijn hittepunt te vertellen. Heel leerzaam was het om hierbij duidelijk het verschil in impact te ervaren van autobiografisch luisteren, waarbij de luisteraar in het verhaal van de inbrenger steeds aanleiding ziet om aan de eigen ervaringen te refereren, te adviseren of te oordelen, en het empathische luisteren, waarbij het stellen van open vragen rondom het hittepunt iemand echt uitnodigt om zijn hele verhaal te vertellen.
Narratieve ethiek
Narratieve ethiek stond in het middagprogramma centraal. Daarover schreef Winnie Hänschen een boek dat ook vandaag werd gepresenteerd. Welke verhalen kun je horen? Wie heeft de macht gehoord te worden? Welk onrecht kan er ontstaan wanneer bepaalde verhalen nooit verteld worden, omdat niemand ze kan horen? Geen wonder dat er vandaag zoveel gesproken werd over luisteren.
Over de wisselwerking tussen spreker en luisteraar ging ook de clowning-oefening die Winnie deed met de zaal. Waar veel theater gebaseerd is op het zogenaamd afwezig zijn van het publiek, is bij de clown het contact met het publiek juist essentieel. Victoria Dekker stapte dapper in de rol van de ‘clown’ die moest ontdekken hoe ze zich ten opzichte van een stoel moest verhouden, louter op basis van het klapgedrag van de zaal. Hard klappen: dit gaat goed! Stilte: je moet iets anders doen. Heel bijzonder om te zien hoe er een band ontstond tussen Victoria en het publiek.
Beeld: Erik Kottier
College
Daarna was het woord aan Sjoerd-Jeroen Moenandar, universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en expert in narratologie en storytelling.
Hij vertelde over narratieve geletterdheid en hoe je die kunt trainen:
“Wij mensen houden van verhalen. Maar wat als het om een complottheorie gaat? Dan moet je wel het verschil kunnen zien tussen een verhaal en de werkelijkheid. Daarvoor moet je narratief geletterd zijn,” aldus Sjoerd-Jeroen. Narratieve geletterdheid is het vermogen om verhalen te begrijpen, te interpreteren, te analyseren en zelf te construeren.
Beeld: Erik Kottier
Rode draad
Door Caroline Wiedenhof
‘Ik ben blij met de rode draad die vandaag uit de workshops terugkomt’, zei Sjoerd-Jeroen Moenandar aan het begin van zijn lezing, ‘namelijk het belang van luisteren’.
Verspreid over de zaal zaten ook nog anderen daar blij mee te zijn, vermoed ik. Voor mijzelf gold dat in elk geval. Niet voor niets hadden we op het programma een workshop opgenomen die zich expliciet op luisteren naar verhalen richtte, en vertrouwden we erop dat luisteren ook in verschillende andere workshops aan de orde zou komen. Toch wordt luisteren vaak vergeten, ook door de ambtelijke dienst. Soms wordt het zelfs bewust ontweken, want wie veel hoort, hoort ook onwelgevallige verhalen, en daar moet je dan iets mee en het is al zo druk.
Voor mij ging het in de luisterworkshop over de balans tussen zenden en ontvangen. Als je luistert terwijl je spreekt, maak je contact met ontvangers en dat is een verantwoordelijkheid van iedere spreker. Net zo goed is het de verantwoordelijkheid van een ontvanger om diens luisterervaring te delen. Juist als het om onwelgevallige zaken gaat, met het risico dat je verhaal er te luidkeels, of te aarzelend uitkomt. In beide gevallen is het weer aan anderen om jouw draad van het verhaal te kunnen ontvangen en verder te brengen.
Twee boeken gepresenteerd over narratieve ethiek en ambtelijk vakmanschap
Een bijzonder moment tijdens het symposium was de presentatie van twee boeken. In deze publicaties staat het werken met verhalen in een maatschappelijke en ambtelijke context centraal.
Het boek Uit de knoop, verhalen van een veranderende overheid bevat verhalen van ambtenaren. In zesentwintig brieven aan fictieve ambtenaren reflecteert schrijfster Caroline Wiedenhof op deze verhalen, waarbij ze ook haar eigen ambtelijke ervaringen laat meespreken.
Verhalend wijzer worden. Een praktische inleiding in narratieve ethiek, gaat in op de theorie én de praktijk achter het bedrijven van ethiek via verhalen. Wat kan het werken met verhalen ons brengen? En welke valkuilen heeft het? Hoe speelt bijvoorbeeld macht een rol in welke verhalen we belangrijk vinden? En taal? En welke vaardigheden kun je ontwikkelen om beter te kunnen werken met verhalen? Schrijfster Winnie Hänschen vertaalt filosofische theorieën naar onze eigen leefwereld om antwoord te geven op dit soort vragen. In het boek zitten ook 14 werkvormen waarmee je zelf aan de slag kunt, samen of alleen.
Beide boeken zijn met steun van het A+O fonds Rijk tot stand gekomen.
Ellen Viergever (programmadirecteur Ambtelijk Vakmanschap) en Frank Wormgoor (secretaris A+O fonds Rijk) hadden de eer de eerste exemplaren in ontvangst te nemen.
Ellen Viergever en Winnie Hänschen 
Frank Wormgoor en Caroline Wiedenhof
Beeld: Erik Kottier
Nagenieten
door Deveney Velders
Wat een geweldige editie van Wijs naar de wet 2026 was dit! Ik zit nog steeds na te genieten van de energie, ontmoetingen en de enorme opkomst. Het is echt fantastisch om te zien hoeveel mensen zich betrokken voelen bij wat we doen bij Dialoog & Ethiek.
Ik heb er zó van genoten: van de gesprekken, de sfeer en vooral van wat we met elkaar als team hebben neergezet. Het maakt me echt trots om hier onderdeel van te zijn. Wat een bevlogen, inspirerende groep mensen!
Hoe bijzonder was het bovendien dat mijn collega’s Winnie Hänschen en Caroline Wiedenhof hun boeken hebben gelanceerd? Ik heb ze met trots (en eerlijk gezegd ook een beetje glunderend) aan iedereen in mijn omgeving laten zien. Het zijn stuk voor stuk prachtige werken die absoluut het lezen waard zijn.
Ik kijk met heel veel bewondering naar wat we samendoen en neerzetten. Deze publicaties zijn het tastbare bewijs van de diepgang en expertise die we in huis hebben. Ik ben enorm trots dat ik deel uitmaak van dit team!
In gesprek?
We zijn erg benieuwd naar ervaringen van anderen. Heb je tips, vragen of opmerkingen? Laat het ons weten via dialoogenethiek@rijksoverheid.nl. We gaan graag in gesprek.
