Te gast in deze podcast Lester von Meijenfeldt waar we het Grondwetpad wandelen in de stad van vrede en veiligheid: Den Haag.
Waardenwandeling Ambtelijk Vakmanschap - Werken vanuit Legitimiteit
Waardenwandeling Ambtelijk Vakmanschap - Werken vanuit Legitimiteit
Download(0:05) Werken vanuit legitimiteit. Wat is dat? En wat betekent dat voor jou? (0:10) Het Rijksbrede Programma Grenzenloos Samenwerken zet zich in ter verbetering van de Rijksdienst. (0:16) Aanleiding hiertoe is de behoefte om maatschappelijke opgaven, zoals armoedebestrijding, interdepartementaal en over de bestuurslagen heen aan te pakken.(0:25) Naast het opgavegericht samenwerken, zet Grenzenloos Samenwerken zich ook in om het ambtelijk vakmanschap te versterken. (0:31) Maar ambtelijk vakmanschap, wat is dat precies? (0:36) In deze podcast neemt Eline Veen van der Veer, adviseur op het gebied van ambtelijk vakmanschap, je mee in deze materie. (0:43) Ga je mee op waardenwandeling in Den Haag? (0:47) Welkom bij de waardenwandeling.In deze podcast ga ik in gesprek met Rijksambtenaren over hun ambtelijk vakmanschap. (0:53) Welke afwegingen zij maken in hun werk en tegen welke dilemma's zij aanlopen. (0:58) Elke wandeling staat in het teken van een van de principes uit de gids ambtelijk vakmanschap.(1:03) En vandaag ben ik in mijn mooie woonplaats Den Haag, stad van vrede en recht. (1:08) En dat is gelijk een mooi bruggetje met het zesde principe, werken vanuit legitimiteit. (1:13) En de wandeling die we dan ook gaan maken, zal heel toepasselijk gaan over het grondwetpad.(1:18) En dan lees ik even voor uit de gids wat legitimiteit betekent. (1:22) Wij houden ons aan wetten en regels, maar realiseren ons dat de bedoeling van de wet belangrijker is dan de regel zelf. (1:29) En daarbij kijken we of maatwerk nodig is.(1:32) Naast mij staat Lester van Mijnveld. Lester, zou je ons even willen meenemen in wie jij bent? (1:39) Ja, zeker. Ik ben dus Lester.Ik werk bij het ministerie van Justitie en Veiligheid, bij de directie wetgeving en juridische zaken. (1:47) Daar coördineer ik een team die zich bezighoudt met wetgevingsbeleid. (1:50) Dus wij toetsen wetgeving op rechtmatigheid, doelmatigheid en op allemaal aspecten als uitvoerbaarheid.(2:00) En daarnaast maken wij beleid om wetten beter te maken. (2:04) En nou hebben we het over werken vanuit legitimiteit. Wat betekent dat voor jou? (2:09) Voor mij betekent dat dat ik me altijd besef van ik zit daar nooit als privépersoon.(2:13) Ik zit er altijd namens de staat. (2:17) En de staat heeft een bepaalde democratische legitimatie. (2:21) En dat je als overheid alleen maar vanuit daar handelt.(2:24) Betekent daarbij de Amsteed bijvoorbeeld ook nog wat voor jou? Want die leg je af in het algemeen belang tegenwoordig zelfs. (2:30) Die Amsteed speelt dagelijks zeker een rol in de manier waarop ik mijn werk uitvoer. (2:35) Dat je altijd bijvoorbeeld de afweging maakt van je bent loyaal richting de bewindspersoon die er zit.(2:39) Maar je houdt natuurlijk altijd het belang van de samenleving in je achterhoofd waar je het voor doet. (2:43) En ook de afweging die je maakt van wat je naar buiten toe wel en niet kan zeggen over hoe je ergens tegenwoordig rijdt. (2:50) Dus hij is dagelijks in jouw achterhoofd aanwezig.(2:53) Nou staan wij hier onder het poortje van de gevangenenpoort. (2:58) Het is nu een museum. Vroeger hebben hier natuurlijk, heel lang geleden, hele beroemde personen gevangen gezeten.(3:05) Vertel, waarom staan wij hier? (3:08) Ik ben zelf altijd een groot fan van geschiedenis. (3:11) Omdat ik altijd het idee heb, je kan veel leren van het verleden over het heden. (3:15) En met name bij legitimiteit laat het volgens mij altijd mooi zien waarom we het eigenlijk doen.(3:21) Want als je hier in het verleden kijkt, dit was dus een gevangenis in de middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. (3:25) Het was geen pretje om hier te zitten. (3:28) Tenzij je veel geld had.(3:29) Dit was nog de periode van klassejustitie. (3:31) Een van de beroemde mensen, waar je waarschijnlijk op doelde, was Jacob de Wit die hier zat. (3:35) Die had een vorse onderkomen hier.(3:38) Mensen met een minder diepe portemonnee, die zaten soms met z'n twintig op één cel. (3:42) En dan kreeg je droogbrood en wat water. (3:45) Je had dus ook gewoon geen eerlijk proces.(3:48) Grondrechten, die moesten allemaal nog een beetje tot ontwikkeling komen. (3:51) Dus het laat zien dat wij er voor zijn vergekomen. (3:54) Als je de lijn trekt naar nu, wat zie je dan aan verschillen? (4:00) We hebben nu de grondwet, zei je al.(4:03) In ieder geval een groot verschil met betrekking tot legitimiteit. (4:07) Toen was nog de gedachte dat de legitimiteit kwam van boven. (4:10) Van God ingegeven.(4:12) Terwijl wat we nu eigenlijk gewisseld hebben, de legitimiteit komt van onder. (4:14) Die komt vanuit het volk. (4:16) Met termen zoals het sociaal contract.(4:18) Al dat overheidshandel moet een basis hebben. (4:21) Een basis in de wet. (4:22) En dat overheidshandel is ook begrensd.(4:24) Dat is ook grondrecht hebben om die individuele vrijheid van mensen te beschermen. (4:28) Hoe verhoudt zich dat tot jouw dagelijkse werk? (4:31) Hoe houd je daar continu rekening mee? (4:34) De eerste vraag die ik me altijd afstel is. (4:37) Hebben we hier eigenlijk een rol? (4:39) Kunnen we dit en mogen we dit? (4:41) Voor juristen is het misschien al een beetje flauw.(4:43) Het eerste wat ik altijd open sla is de wet. (4:45) Wat zegt de wet over de taak en bevoegdheid van de overheid? (4:47) Als er geen bevoegdheid is, dan is het heel simpel. (4:50) Dan kunnen we dat niet.(4:51) Dan gaan we nu lopen naar de binnenhof. (4:53) Wat betekent dat binnenhof nou voor jou? (4:55) We zien hem nu, we lopen net de poort uit. (4:57) Voor mij is het binnenhof het hart van de legitimiteit van de overheid.(5:01) Hier wordt gewerkt aan het maken van wetten en bepaald wat de overheid eigenlijk wel en niet moet doen. (5:09) En het is dus eigenlijk gewoon de broedplaats van legitimiteit. (5:14) En nou werk jij bij JNV.(5:17) En daar hebben jullie een toetsende rol. (5:20) Kan je daar wat meer over vertellen als je dat verhoudt tot legitimiteit? (5:24) Zeker. (5:25) Vanuit alle ministeries worden dan dus wetsvoorstellen voorbereid waar ze mee bezig zijn.(5:31) En wat ze zelf gewoon doen is uiteraard toetsen ze ook of hun wet voldoet aan alle eisen die we eraan stellen. (5:37) En dan is eigenlijk een clubje bij justitie een eerste, iets meer externe club die iets meer met afstand ernaar kijkt. (5:43) En dan vragen stelt bij zo'n wetsvoorstel.(5:46) Van, jullie hebben dit opgeschreven, maar is dit eigenlijk wel uitvoerbaar wat jullie voorstellen? (5:51) Of jullie stellen bepaalde eisen aan mensen en sluiten dat aan op het doemvermogen. (5:56) Wat bedoel je met doemvermogen? (5:59) Eigenlijk zijn mensen in staat om te voldoen aan de eisen die aan hun gesteld worden. (6:06) Dus dat er niet vaak wat we natuurlijk doen, we vragen heel veel van mensen op momenten dat ze eigenlijk met andere zaken bezig zijn.(6:13) Bijvoorbeeld in slechte tijden, je bedrijf gaat failliet, dan moet je allemaal dingen bij de Belastingdienst doorgeven. (6:19) Of je raakt dierbaren kwijt, dan moet je allemaal zaken doorgeven. (6:22) En als je dan niet alert bent, dan kan dat soms tot vervelende gevolgen leiden.(6:27) Hoe zorg je er nou voor dat ook de medewerkers die hiermee bezig zijn, maar ook jij, dat je juist ook de mensen voor wie je het doet, dat je die continu voor ogen houdt. (6:39) Dus dat je dat doemvermogen ook eigenlijk continu weer checkt bij wat je aan het doen bent. (6:45) Volgens mij is een van de grootste uitdagingen die we wel proberen is dat je toch in contact komt met de mensen waarvoor je het doet.(6:51) Want uiteindelijk, sommige dingen kunnen ons goed inbeelden, maar het is bijvoorbeeld lastig als je beleid maakt over mensen die de bijstand zitten. (7:00) Je hebt zelf daar geen enkele verhanging mee en je kent ook niemand die dat heeft. (7:04) En dan kun je nog zo'n goed inlevingsvermogen hebben, maar je zult waarschijnlijk toch zaken over het hoofd zien.(7:08) En hoe zorg je er dan voor dat juist ook je dan wel... Gaan jullie dan naar buiten? Ga je dan op werkbezoek of betrek je juist die mensen bij dat wat jullie aan het doen zijn? (7:22) In die zin merk je dat wij net zo goed als de rest van de ambtenaraai aan hetzelfde leiden, dus wij ook nog veel te veel binnen zitten. (7:29) Maar in ieder geval wat wij wel steeds doen bij de teksten die we lezen, is vooral steeds veel vragen stellen. (7:34) Want als je kijkt naar de uitvoering, dan ga je natuurlijk bij de uitvoeringsclubs, die gaan uitvoeringstoetsen maken.(7:41) En ga je dan in de toelichting met zo'n wedstrijdstijl verantwoorden wat je daarmee gedaan hebt. (7:47) En dat wij dan steeds ook kijken, kun je dat nog nader uitleggen waarom je bijvoorbeeld iets wel of niet doet? (7:55) En ook als wij soms denken dat er misschien een club is overgeslagen, dat we vragen, had je niet toch hier ook even je lichtmotor opsteken? (8:02) En doen jullie dat ook voordat je bijvoorbeeld een toets doet of voordat je beleid gaat maken of voordat je een wet maakt? (8:11) Neem je daarin al de burger mee of komt dat pas achteraf? (8:17) Dat verschilt eigenlijk een beetje per wedstrijd. In sommige gevallen begin je echt aan de tekentafel, kun je soms extern al betrekken.(8:24) En het meest geeikte moment wat we in ieder geval altijd bij wetsvoorstellen doen, is als je een concept hebt uitgewerkt, dat je die dan in consultatie geeft. (8:33) Dan plaats je die ook op internet en dan kan Jan en alle man erop reageren. (8:37) En dat klinkt heel mooi, alleen ik weet niet of je zelf wel eens een wettekst erop hebt nagevraagd.Het is niet het meest toegankelijk. (8:45) Dus we proberen op die website dan wel wat meer te vertalen, maar dat blijft natuurlijk steeds wel een uitdaging om dat begrijpelijk te maken. (8:52) Maar dat is wel iets waar jullie dus ook juist wel mee bezig zijn, want wij hebben het nu over het principe legitimiteit.(9:00) Maar je moet ook kunnen legitimeren voor wie je doet, wat je aan het doen bent natuurlijk. (9:05) Dus je moet ook wel de burger, en de burger bestaat natuurlijk niet, want er is niet één burger, voor ogen houden. (9:11) Maar daar zijn jullie wel dus bewust van in ieder geval.(9:15) Ja zeker, en juristen hebben natuurlijk ook geen goede track record met begrijpelijk schrijven. (9:19) Maar dat is gelukkig ook wel veel aandacht daarvoor, klare taal, dat speelt zowel in de rechtspraak, in de uitvoering, maar ook met wetgeving. (9:29) Dat je eigenlijk probeert taal te gebruiken die mensen snappen.(9:34) Het wordt natuurlijk ook ingewikkeld als we vinden dat mensen geacht worden de wet te kennen en die na te leveren. (9:39) Maar als de tekst daarin vervolgens onbegrijpelijk is, dan wordt het ingewikkeld. (9:42) Ik kom eigenlijk te weinig buiten, ik zou dat wel veel meer willen doen.(9:46) Want de enkele keren dat ik het wel gedaan heb, vond ik dat enorm inspirerend en ook verhelderend. (9:52) Dat je gewoon ziet hoe iets in de praktijk werkt. (9:55) Bijvoorbeeld een van mijn laatste werkbezoeken dat ik deed, dat was toen naar het Mediapark in Hilversum.(10:00) In verband met de modernisering van de noodwetgeving. (10:05) Zodat we dan precies konden zien wat nou in het Mediapark allemaal ingeregeld is, mocht het nou allemaal misgaan. (10:12) En dan blijkt het toch allemaal weer anders in elkaar te zitten dan je zelf van achter de tekentafel dacht.(10:17) Een van de meer indrukwekkende vond ik ook ooit, toen was ik mee naar de regionale meldkamer van de politie om de hoek. (10:25) En dan was ik echt onder de indruk van, nou je mensen bellen dus voor van alles en nog wat. (10:30) En daar moet je dan toch heel snel op reageren.(10:34) En ik dacht, ik zat er dan naast en mocht meeluisteren, ik dacht nou dat doe ik je niet zo na. (10:39) Nee, gelukkig heeft ieder zijn eigen talenten. (10:44) We hebben dus over legitimiteit en we moeten ons aan de wet houden.(10:49) Hier op het Binnenhof worden de wetten aanvaard door de Tweede en de Eerste Kamer. (10:55) Volksvertegenwoordiging en dan merk je ook gelijk dat wat er uiteindelijk in de wet komt, dat is de uitkomst van politieke strijd. (11:02) En met wetten streven we natuurlijk dat die rechtvaardig moeten zijn.(11:05) Maar wat rechtvaardig is, dat is uiteindelijk wat politici dan rechtvaardig vinden. (11:10) Ja, en hoe zorg je er dan voor dat het rechtvaardig dan ook voor de samenleving rechtvaardig is? (11:19) Ja, dan denk ik dat iedereen zijn oren goed open moeten hebben en dat moet toetsen. (11:25) Je hebt uiteraard, de volksvertegenwoordiging heeft ook een vertegenwoordigende functie.(11:28) Je bent ook gestaan in contact met de samenleving. (11:33) En dat gaat net zo goed voor het ministerie, dat we ook gewoon steeds met alle betrokkenen goed contact hebben. (11:38) Om te kijken hoe regels uitwerken en hoe zij dat ervaren.(11:43) En heb je dan ook, want dat is jouw werk natuurlijk. (11:48) Heb je dilemma's waar je dan tegenaan loopt als je het hebt daarover? (11:56) Ja, genoeg dilemma's altijd in het werk. (12:01) Ja, herkenbaar.(12:02) Want weet je wat het klassieke verhaal is? (12:05) Op het ministerie dan, je schrijft natuurlijk een prachtig wetsvoorstel, vind je altijd zelf. (12:09) En de Kamer die heeft vervolgens het recht van amendement, die mag wijzigingen in dat wetsvoorstel aanbrengen. (12:16) En vanzelfsprekend zul je dan iedere wijziging die ze doen, zul je zelden een verbetering van je wetsvoorstel vinden.(12:22) Maar ja, dat hoort er toch bij en soms is dat juist ook wel een verbetering. (12:27) Ja, het is ook een samenspel natuurlijk. (12:29) Precies, dat is het uiteindelijk ja.(12:31) Waarbij alle partijen dat voor ogen houden voor wie we het doen natuurlijk. (12:36) En we lopen nu langs de cafeetjes op het plein. (12:41) We zijn onderweg naar het IJspaleis.(12:48) Nou, we lopen nu bijna onder het IJspaleis door. (12:55) Onder andere het stadhuis van Den Haag zit hier gehuisvest. (13:00) Vertel, waarom staan we hier? Het is niet het meest mooie gebouw toch? (13:03) We komen net van het heel mooie gebouw en dit is toch wel... (13:07) Het is wel open.(13:09) Nou, dat is precies de reden waarom ik hier ook wilde stilstaan. (13:13) Dit is uiteindelijk de uitvoering. (13:14) Dit is alsof als burgers in contact komen met de overheid, dan kom je toch als eerst in contact met de gemeente.(13:21) En de gemeente is in die zin ook, en andere uitvoeringsdiensten, eigenlijk het gezicht van het overheidsgezag. (13:27) En die moeten de prachtige wetten die bedacht zijn door de ministerie in samenwerking met de Kamers ten uitvoer gaan brengen. (13:34) En vaak gaat dat heel goed en soms leidt dat tot problemen en dilemma's.(13:39) Hebben jullie veel contact met gemeenten vanuit jouw rol? (13:43) Vanuit mijn rol is dat nu beperkt, maar in het verleden heb ik bij Binnenlandse Zaken gewerkt. (13:48) En daarbij was er regelmatig inderdaad contact met de Vereniging Nederlandse Gemeenten en ook met gemeenten zelf. (13:54) Als we het hebben over legitimiteit, dan gaat het ook over maatwerk.(13:59) Dat is natuurlijk wel echt het woord van nu, maatwerk, we moeten maatwerk leveren. (14:07) Zijn er voorbeelden van toepassing in jouw werk als we het hebben over maatwerk, waarbij de bedoeling van de wet belangrijker was dan de regel zelf? (14:19) Ja, wat ik hier... Ik vind het altijd een lastige discussie. (14:25) Regels bieden vaak ongelooflijk veel ruimte op.(14:27) Misschien niet de ervaring van mensen, maar met name in de hoek van toezicht en handhaving. (14:32) Dan kun je acteren als overheid. (14:34) Wat ik altijd een mooie... Ik vind bijvoorbeeld het Centraal Justitieel Incassobureau.(14:38) Die voordert dus bij mensen geld op als je weer eens te hard hebt gereden. (14:43) En als je niet reageert, dan kun je een aanmaling krijgen en dat kan flink oplopen. (14:46) Je kan natuurlijk gewoon als CIB denken, iedereen die niet reageert, hup, weer verhoging 50 procent, 100 procent.(14:52) Dat spugen wij allemaal uit. (14:54) Maar wat doet die organisatie? Die kijkt van, is er misschien een reden dat mensen niet reageren? (14:58) En dat je eerst gaat uitzoeken en dan blijkt er dus heel vaak dat mensen wel willen, maar niet kunnen. (15:05) Dus dan heeft het gewoon... Het blind uitvoeren van regels werkt dan heel nadeelig.(15:09) En hoe doen ze dat? Bellen ze dan gewoon mensen op? (15:11) Nee, ik zie dat je een aanmaling hebt liggen. Wat is er aan de hand? Of gaan ze langs? (15:15) Als we contactgevers hebben, dan kunnen ze naar ons bellen of we kunnen langs. (15:18) Ja, wat goed dat ze dat doen, want inderdaad, je hoort vaak dat ze dan... (15:22) Nou ja, dan krijg je een aanmaling op aanmaling en ineens moet je 10.000 euro betalen waar het ooit 10 euro was.(15:28) Terwijl je dan niet gekeken hebt naar, hé, waarom wordt die 10 euro niet betaald? (15:32) Er zit vaak meer achter dan we denken. (15:34) Ja, en het wordt ingewikkeld dat soms de wetgever heeft bepaald van, nou, we willen hier minder ruimte. (15:40) We vinden gewoon, er moet gehandhaafd worden.(15:43) Daar hebben we ook genoeg voorbeelden van, inderdaad. (15:45) Bijvoorbeeld de wet Arbeid Vreemdelingen, als gewoon bij de eerste overtreding een boete van 5.000 euro of nog meer. (15:50) Nou ja, als kleine ondernemer is dat toch een kostentje.(15:54) Best wel veel geld dan, ja. En hoe zit dat in jouw werk? (15:59) Nou dan, als wij dan dus wetten gaan toetsen, dan kijken we inderdaad of zo'n bevoegdheid dan, als hij gebonden of vrij is. (16:07) En dat we dan ook steeds vragen van wat is nou de onderbouwing daarvan? (16:10) Dat we doorredeneren, wat zou nou de consequentie zijn als je die regel op deze manier invoert? (16:15) En dan speelt dus inderdaad, wat je ook allemaal noemde, de menselijke maat en maatwerk, dat speelt een belangrijke rol.(16:21) Mensen vinden vaak op het gebied van privacy dat ingewikkeld. (16:23) Dan denk je met een paar persoonschrijvers, ach wie heeft daar nou last van? (16:26) En dan probeer ik altijd een stap te maken, doe nou alsof dit over de gegevens van je kind gaat. (16:30) Zou je het dan een goed voorstel vinden? (16:32) Nou dan is het antwoord vaker nee dan ja, vind ik.(16:34) Ja, dat is heel goed inderdaad. (16:36) Maar dan breng je het ook naar een persoon zelf in plaats van dat je direct heel strak blijft kijken. (16:42) Zullen wij doorlopen naar, we gaan naar het korte voorhoud toch? (16:48) Naar de hoge raad.(16:51) Misschien wel aardig voor het tweede deel met legitimiteit. (16:55) Daar staat dus nu, zoals je dat uitlegt, dat de bedoeling soms belangrijker is dan de tekst van de regel. (17:02) Ik weet niet of je het me in dank afneemt dat ik daar toch wat moeite mee heb.(17:06) Zeker, ik hoor dat graag. (17:08) Zoals we juist al zagen, wetten kunnen echt flinke consequenties hebben. (17:14) Er wordt echt heel goed en uitgebreid over nagedacht.(17:17) Ook door de politici. (17:21) De strijd vindt plaats over de tekst van die woorden die hele specifieke betekenis moeten hebben. (17:27) En daarnaast ook het ingewikkelde, de bedoeling van de wet.(17:31) Wie bepaalt wat dat is? Hoe kom je daarachter? (17:33) Dat staat er niet zomaar bij. (17:37) En wat we gelukkig wel hebben binnen het recht, naast dat dus vaak regels wel ruimte bieden om een bevoegdheid wel of niet toe te passen. (17:46) Dat we ook algemene beginselen van behoorlijk bestuur hebben.(17:50) Zorgvuldig moet omgaan, gelijkheidsbeginsel, een evenredige uitkomst. (17:54) En dat die eigenlijk sturen hoe je als overheid uitvoering geeft aan bepaalde wetten. (18:00) En dat kan soms zijn, als het zo enorm gaat knellen, dat die beginselen je de ruimte bieden om van de wet af te wijken.(18:07) Maar dat zijn wel uitzonderlijke situaties. (18:11) Want dat betekent nogal wat als je de wet opzij schuift. (18:17) Er zijn natuurlijk heel veel mensen die daar best wel moeite mee hebben.(18:22) En die dan zeggen ja, maar dat kan niet. Of dan heel strak daarin zitten. (18:25) Of als je als uitvoerder ergens komt en dan zegt de wet zegt dat dit niet mag.(18:32) Wat zou jij tegen die ambtenaren zeggen? (18:35) Ik denk dat je iedere regel altijd moet interpreteren. (18:38) Zelfs de meest duidelijke regel kun je eindeloos oversoepatten. (18:41) En dat je dan met elkaar gaat zoeken van wat is nou een redelijke wetsuitleg.(18:45) En daar heb je allemaal verschillende technieken voor. Je kan natuurlijk gewoon grammaticaal kijken. (18:49) Je kan naar de parlementaire geschiedenis kijken van wat had men toen voor ogen.(18:54) En je merkt ook dat zelfs rechters daar ook mee worstelen. (18:58) Als we dan het voorbeeld van de kinderopvangtoeslagaffaire erbij pakken. (19:02) Toen is ook de Raad van State na een tijdje omgegaan.(19:05) Die heeft gezegd nou we hebben na een aantal jaar deze interpretatie gegeven. (19:08) Die vinden we nu niet meer houdbaar. (19:11) En zo zie je ook dat regels moet je ook weer in de tijd interpreteren.(19:16) Want ook want we zijn nu op weg naar de Hoge Raad. (19:18) Dat is de hoogste rechtssprekende instantie in ons koninkrijk. (19:23) Die moeten dus ook altijd regels interpreteren.(19:27) En als je bijvoorbeeld in de 19e eeuw. (19:29) Toen is Aletta Jacobs die is daar toen beland. (19:32) Want die wilde stemmen.(19:34) En in de grondwet in de wet stond iedere Nederlander mag zijn stem uitbrengen. (19:38) Nou zij dacht ik ben een Nederlander. Ik wil graag stemmen.(19:42) Nou toen dacht het college van burgemeester en wethouder. (19:45) Ze zei nee dat gaat niet gebeuren. (19:46) Weliswaar volgens de letter van de wet heb je gelijk.(19:49) Maar de geest van de wet was toch nooit de bedoeling dat vrouwen konden stemmen. (19:53) En de Hoge Raad heeft dat destijds gevolgd. (19:55) Die zei van het is toch onaannemelijk.(19:57) Dat de wetgever voor ogen heeft gehad dat vrouwen ook mochten stemmen. (20:01) Het is die is toen vervolgens weer naar huis gestuurd. (20:03) Ja het is ondenkbaar nu eigenlijk.(20:05) Maar wel een heel mooi voorbeeld als je het inderdaad hebt over geest van de wet. (20:10) Het is er gewoon echt heel lastig. (20:12) Maar volgens mij gaat het er ook om dat we met elkaar dus daar ook over hebben.(20:16) En wat je zegt wat we nu ermee bedoelen is misschien. (20:19) Nou ja dat past nu misschien. (20:21) Maar past over een jaar of twee past dat niet meer.(20:23) En kunnen we daar dan nog wel met elkaar over hebben. (20:25) Precies volgens mij moeten we gewoon het goede gesprek blijven voeren. (20:28) En elkaar uitblijven dagen.(20:30) Uitblijven dagen vond ik wel heel mooi gezegd. (20:32) En vooral de waarom vraag stellen. (20:35) Dat is altijd lekker makkelijk.(20:36) Maar dat is toch het dwingt om dat je daar over nadenkt. (20:39) Nou ja maar dat is wel goed dat je het zegt. (20:41) Want als we het hebben over ambtelijk vakmanschap is dat exact ook wat wij ermee beogen.(20:46) Dat we leren met elkaar het goede gesprek te voeren. (20:50) Maar ook reflecteren op hé wat hebben we nou eigenlijk gedaan. (20:53) En ja nu hebben we het zo gedaan.(20:56) En dat is misschien passend bij wat we nu weten. (20:59) Maar hoeft niet te betekenen dat je het de volgende keer exact op dezelfde manier zou moeten doen. (21:03) Nee dat laat ook weer mooi de relativiteit ook weer van regels zien.(21:07) Want de regels zijn natuurlijk ook niet heilig en niet onveranderbaar. (21:10) Het komt natuurlijk tot stand. (21:12) Maar zo wordt het wel gevoeld toch? (21:14) En misschien moeten we daar dan ook van af.(21:17) Dat we dat zo rigide willen vasthouden. (21:19) Maar dat we juist leren om daar het gesprek met elkaar over te voeren. (21:24) Ja en we wijzigen regels ook constant.(21:26) Ieder jaar gaan er meer dan 150 wetten gaan door het parlement. (21:30) Maar als iedere regel zo briljant was dan hoefden we dat natuurlijk ook nooit te wijzigen. (21:33) Wat ik zelf een van de mooiste wetsvoorstellen vond waar ik bij betrokken was bij binnenlandse zaken.(21:37) Dat ging over de registratie van levenloos geboren kinderen. (21:41) En we hebben dan in Nederland de baasregistratie personen. (21:44) Daarin registreren we wie er in Nederland woont.(21:48) In dit geval was er een wens vanuit ouders om dan ook hun levenloos geboren kind te kunnen registreren. (21:55) En onze reactie was, nou deze registratie is voor levende mensen. (21:58) Dus dat gaan we niet doen.(22:00) Uiteindelijk vanwege politieke druk is daar een ander standpunt opgenomen. (22:08) En dat wetsvoorstel is er doorheen gekomen. (22:10) En gelijk, volgens mij waren er binnen de eerste maand iets van 16.000 mensen die hun kind registreerden.(22:16) En dat had een enorme emotionele betekenis voor die mensen. (22:20) Dus ik vond het ook wel mooi dat dus wetten ook emotioneel goede dingen voor mensen kunnen doen. (22:26) Ja we hebben het vaak natuurlijk over dat wat fout gaat.(22:28) Maar er zijn ook een heleboel dingen die gewoon goed gaan en juist wel. (22:32) We zijn hier bij de Hoge Raad, de hoogst rechtssprekende instantie van Nederland. (22:39) En eigenlijk als ik hier zo ook naar deze zes geleerden kijk.(22:43) Dan kan ik niet anders dan denken voor welke dilemma's de raadsheeren kunnen staan in hun werk. (22:48) Voor welke dilemma's sta jij in je werk? (22:53) Ja dat is een goede vraag. (22:56) Uiteindelijk wil je natuurlijk als ambtenaar je wel mooie producten tot hand brengen die in de praktijk ook echt werken voor mensen.(23:04) Maar waar je altijd mee te maken hebt is de politieke realiteit. (23:08) En dat kan natuurlijk soms afwijken van wat je zelf goed acht. (23:13) En dat is natuurlijk ook gewoon onderdeel van ons werk, dat is van alle dag, dat hoort erbij.(23:16) En onze rol daarin ook is om gewoon de bewinders ook te adviseren in alle open en eerlijkheid. (23:21) En dat we dus ook gewoon kunnen zeggen als we iets niet een goed idee vinden. (23:25) Ik denk ook dat we ons werk eigenlijk niet goed doen als we dat niet zouden melden.(23:29) Een belangrijk onderdeel van ons ambtenaar vakmanschap eigenlijk. (23:32) Hoe doe jij dat? (23:36) Nou in ieder geval voor ons natuurlijk vaak de klassieke juridische inbreng is dat je altijd juridisch duidt of iets wel of niet kan. (23:42) En dan is vaak als je wat kritiek hebt, dat is niet altijd de meest welkome boodschap.(23:46) Maar dat je toch moet vechten om te zorgen dat dat wel de beslisnood aan de minister haalt. (23:51) En dan vind ik het prima als beleid adviseert om een andere richting op te gaan. (23:55) Maar de minister moet wel het complete plaatje krijgen.(23:58) Niet het gekleurde plaatje. (24:00) En ik heb voldoende bewindspunten gehad waarbij ik op voorhand wist van ik kan het erin zetten. (24:05) En dat gaat geen verschil uit maken.(24:07) En daar kon ik ook verder in berusten want dat is de beslissing van de minister. (24:10) Maar ook andere situaties gehad dat de minister echt inderdaad riep van nou ja ik ben voor goed bestuur. (24:16) En dat houdt in dat het handelen rechtmatig is.(24:18) Dus dan kan het nog zo'n goed idee zijn, mensen kunnen het nog zo opwachten. (24:20) Maar dan moeten we gewoon eerst maar de wet aanpassen. (24:22) En wat doe jij dan? (24:25) Dan ben ik heel blij en dan gaan we als een gek die wet aanpassen.(24:29) Waarom wist ik dat dat antwoord ging komen? (24:35) Ook ik heb natuurlijk altijd, je wil loyaal zijn en meedenken. (24:41) Dus natuurlijk altijd een negatieve boodschap wil je natuurlijk ook niet graag niet brengen. (24:44) Dus het is altijd met elkaar ook zoeken van zijn uitwegen, zijn alternatieven.(24:49) En zolang je daar maar gewoon de eerlijke risico's bij noemt, dan lijkt me dat helemaal prima. (24:53) Je zei het net ook al, een bewindspersoon is degene die de keuze maakt uiteindelijk. (24:57) Je probeert het wel zo goed mogelijk te adviseren, maar de keuze ligt daar.(25:01) Ja, mooi gezegd. Wat helpt je nou hierin om de juiste keuzes te maken? (25:07) Uiteindelijk wat het beste werkt is met collega's te overhebben. (25:12) En zoals we eerder zeiden, gewoon het goede gesprek.(25:15) Die weten gewoon de goede vragen te stellen. (25:18) En dat je dan met elkaar een beetje een beredeneerde afweging kan maken. (25:21) Hoe doe jij dat? Doe jij dat in je werkoverleg? (25:26) Is dat iets wat jullie standaard ingeregeld hebben? (25:29) Ik ben altijd enorm van gewoon bij mensen binnenlopen.De deur al gewoon open. (25:33) En ook wel fan van dat je na het in werkoverleg echt gewoon dilemma's gaat bespreken. (25:38) Wat ik zelf wel leuk vind, is dat we binnenkort ook weer een dilemma-sessie die we in de afdeling gaan doen.(25:44) Bijvoorbeeld een bewindspersoon die vraagt je iets op te schrijven wat feitelijk niet klopt. (25:48) Ga je dat opschrijven? Ga je dat opschrijven met een kanttekening? (25:52) Of ga je terugsturen van ja, sorry minister, dit kan ik niet opschrijven? (25:54) Mooi, dus dat dilemma leggen jullie op tafel en bespreken jullie met elkaar. (25:57) Goh, wat zou jij doen? (25:59) Precies, ja.(26:00) Nou ja, dat is eigenlijk precies wat wij voor ogen hebben in alle gesprekken die we voeren over ambtelijke vakmanschap. (26:05) En dat doe jij dan zelf? (26:07) We zijn met een collega, doen dit vaker. (26:09) En ook leuk, onlangs heb ik bij de ABD langs geweest, zo'n dilemma-sessie.(26:13) En dan, want helemaal soms, mijn gevoel is hoe hoger je in de ambtelijke boom komt, hoe harder die dilemma's soms kunnen zijn. (26:20) Want daar waait de wind gewoon net wat harder. (26:21) Dus ik heb het soms te doen met… (26:25) Ja, maar daar gaat het ook om, dat je wel ook empathie hebt voor elkaars rol natuurlijk.(26:30) Dat je ook weet waar die bewindspersonen eigenlijk allemaal tegenaan lopen. (26:35) We lopen ondertussen richting lange voorhoud. (26:38) We hebben het over het principe werk van legitimiteit.(26:42) Deze heeft twee waarden, rechtmatig en rechtvaardig. (26:46) Rechtmatig betekent dat we als ambtenaar handelen volgens de geldende wetten en regels. (26:51) En binnen de bevoegdheid die we hebben, en beslissingen mogen nemen.(26:54) Deze houdt vast, geeft zekerheid en zorgt ervoor dat geen willekeur ontstaat. (26:59) Hoe kijk jij hiernaar? (27:01) Ik word hier heel blij van, als ik dit hoor. (27:03) Want uiteindelijk geredeneer je het ook weer vanuit, het allerhoogste doel hierachter is de individuele vrijheid.(27:10) De vrijheid van ons als burgers, dat je autonomie hebt om je eigen keuzes in het leven te maken. (27:14) We hebben eindeloze grondrechten bedacht, met het idee dat je mag hier zijn. (27:19) Je mag zijn wie je bent en je mag de uiting aangeven.(27:25) Als je kijkt in het verleden, of als je de landsgrenzen overgaat, dan kun je soms zien tot wat voor vervelende situaties het kan leiden. (27:32) Als mensen niet die ruimte hebben, of als je een overheid hebt die inderdaad zelf iedere dag beslist welke regels er van toepassing zijn. (27:40) Dan wordt het gewoon heel ingewikkeld.(27:41) En ik kan me voorstellen, soms is het natuurlijk lastig, je hebt bepaalde beleidsdoelen die je wilt verwezenlijken. (27:48) En dat je het kan zien als een sta in de weg. (27:52) Maar je kan het ook zien als een tegenmacht die je helpt en die je scherper maakt.(27:56) We hebben natuurlijk ook steeds over macht en tegenmacht. (27:59) Ja het is grappig, want je kijkt eigenlijk wel op een hele andere manier merk ik, dan heel veel mensen van buiten die je spreekt over de overheid. (28:08) Het wordt toch altijd, ja maar jullie zijn alleen maar van de regels en de wetten en jij kijkt er juist positief naar.(28:14) Ja wees blij dat die er zijn, want anders zou er ook chaos zijn natuurlijk. (28:19) Ja, wat ik ook wel eens geroepen heb, goede wetten die zouden eigenlijk juist de ruimte moeten bieden in plaats van een beperking. (28:25) En als je misschien een plat flauw voorbeeld hebt, je hebt gewoon een vergadering met allemaal mensen en je hebt gewoon geen regels over de vergaderorde.(28:31) Nou iedereen gaat gewoon lekker gillen. (28:32) En degene met de hardste stem, die hoor je dan. (28:34) Die hoor je het meest, ja.(28:35) Terwijl als je gewoon duidelijke regels maakt van wie wanneer zeggen, dan krijgt iedereen ruimte om zijn inbreng te leveren. (28:40) Ja dat is eigenlijk heel positief. (28:42) We zijn aangekomen bij de Academie voor de Wetgeving, mooi pand.(28:47) Ik kom hier zelf geregeld, ik geef hier vaak sessies, dus ik weet ook van binnen hoe het eruit ziet. (28:53) Vertel, wat heb jij hier allemaal meegemaakt? (28:56) Mijn ambtelijke carrière begon hier, zijn we binnengekomen. (28:59) Dat was een traineeship met één à twee dagen in de week cursussen.(29:04) En verder ben je op het ministerie aan de slag. (29:07) En naast dat je hier natuurlijk van alle punten en comma's van wetten leert, tot op het dingen waar je anderen niet mee dood wil vermoeien. (29:15) Vond ik heel interessant dat het hier ook ging over het samenspel binnen de ministeries.(29:20) Dat dus niet hier binnen werd gezegd van weet je, het juridisch is het belangrijkste, wij weten hoe het zit. (29:25) Er kunnen overal meer juristen zitten en dan komt het helemaal goed met de wereld. (29:28) Maar juist het idee, het is altijd een samenspel met beleid en uitvoering en het juridisch is één van de rationaliteiten.(29:34) En dat je samen eigenlijk moet gaan zoeken naar een goede oplossing. (29:37) Mooi, dus gelijk aan het begin al meegekregen, het gaat om dat samenwerken. Het samenspel tussen alle factoren in dit geval.(29:44) Dus hier ook bijvoorbeeld leren schrijven. (29:45) Kijk, vanuit de universiteit leerden we vooral te denken vanuit een rechter. (29:49) Je krijgt een geschil, wat is juridisch, wat is juridisch de uitkomst moeten zijn.(29:52) En schrijf dat vooral in mooie volzinnen op, gebruik een beetje potjeslatein. (29:56) En hier krijg je bij de opdracht, je moet een nota voor de minister schrijven.