Maatschappelijke opgaven vragen vaak om de inzet van verschillende spelers. Organisaties, inwoners, ondernemers en informele spelers kunnen allemaal iets rond de opgave doen of de gevolgen ervan ervaren. Niet iedereen is daarbij op dezelfde manier of even intensief betrokken.
In Samenwerken in opgavenetwerken: samen sturen, werken en leren voor maatschappelijke opgaven onderzoeken Manon de Caluwé en Edwin Kaats wat het vraagt om in zo’n netwerk aan een maatschappelijke opgave te werken. De publicatie laat zien hoe inzicht in spelers en hun onderlinge relaties doorwerkt in het vormen en ondersteunen van een opgavenetwerk.
Drie inzichten uit de publicatie
1. Kijk vanuit het ecosysteem rond de opgave
De Caluwé en Kaats onderscheiden een shareholderperspectief, een stakeholderperspectief en een ecosysteemperspectief op samenwerken. Vanuit het ecosysteemperspectief zien spelers zichzelf als onderdeel van een groter geheel rond de opgave. Zij proberen hun rollen, taken en activiteiten zo op elkaar af te stemmen dat deze in samenhang bijdragen aan de opgave.
Zo’n netwerk kan ruimte bieden aan organisaties, inwoners, ondernemers en informele spelers. Niet iedereen hoeft even intensief betrokken te zijn. Open grenzen maken een netwerk echter niet vanzelf inclusief. Blijf daarom onderzoeken wie daadwerkelijk kan deelnemen en invloed heeft en welke spelers of perspectieven buiten beeld blijven.
2. Kijk naar wat er tussen spelers gebeurt
Een opgavenetwerk bestaat volgens De Caluwé en Kaats bovenal uit relaties, verbindingen en interacties tussen mensen. Om te begrijpen hoe een netwerk werkt, is het daarom niet genoeg om alleen te kijken welke spelers betrokken zijn.
Persoonlijk contact, samen ervaringen opdoen en elkaar leren kennen kunnen bijdragen aan vertrouwen. Spelers beïnvloeden elkaar bovendien voortdurend. Intensieve verbindingen kunnen voor samenhang zorgen, terwijl minder intensieve verbindingen nieuwe informatie en spelers in het netwerk kunnen brengen.
Door deze interacties kan een gezamenlijke basis van ideeën, overtuigingen, normen en waarden ontstaan. De auteurs noemen dit een gedeeld discours. Houd daarbij ruimte voor afwijkende perspectieven: juist die kunnen nieuwe informatie over de opgave geven.
3. Verbind ontmoeten, handelen, richten en leren
Opgavenetwerken zijn bedoeld om bij te dragen aan de veranderingen die voor de opgave nodig zijn. Wat die veranderingen precies moeten zijn, is niet altijd vooraf duidelijk. Spelers zoeken, experimenteren en leren terwijl zij samen een koers ontwikkelen.
De auteurs onderscheiden vier functies: ontmoeten helpt om relaties en ideeën te ontwikkelen, handelen brengt concrete projecten en experimenten voort, richten zorgt voor samenhang en koers en leren verbindt ervaringen weer aan volgende stappen.
Deze wisselwerking ontstaat niet vanzelf. Netwerkregie helpt om ontmoetingen, initiatieven, leerervaringen en koers met elkaar te verbinden. Dat betekent niet dat één partij de andere spelers aanstuurt, maar dat de voorwaarden voor gezamenlijk en decentraal handelen worden georganiseerd.
Waarom lezen?
De publicatie helpt je om verder te kijken dan afzonderlijke spelers rond een maatschappelijke opgave. De vijf werkende principes en zes interventiedomeinen bieden aanknopingspunten om te onderzoeken wat een opgavenetwerk nodig heeft om te functioneren.
De Caluwé en Kaats geven geen kant-en-klaar recept. Hun publicatie beschrijft vooral aspecten waaraan deelnemers en netwerkregisseurs aandacht kunnen besteden. Daarmee vormt zij een brug tussen het begrijpen van het speelveld en het organiseren van samenwerking rond de opgave.
Verder lezen
Download hier de publicatie Samenwerken in opgavenetwerken: samen sturen, werken en leren voor maatschappelijke opgaven van Manon de Caluwé en Edwin Kaats via de website van Common Eye.