Rijkswaterstaat (RWS) werkt aan grote en complexe opgaven. Dat betekent dagelijks omgaan met spanningen: tussen korte en lange termijn, tussen gebieds- en organisatiebelang, tussen het werk van vandaag goed en efficient uitvoeren, én veranderen om toekomstbestendig te zijn. Binnen RWS is de DilemmaWijzer en het DilemmaDoeboek ontwikkeld om teams te helpen om dit soort spanningen productief in te zetten voor duurzame oplossingen.
Sjoukje Giesing, organisatiepsycholoog bij RWS, ziet dat dilemma’s niet weg te organiseren zijn. “Dat komt doordat er onder een dilemma vaak een polariteit of paradox zit: twee samenhangende waarden die schijnbaar tegenstrijdig zijn. Je kunt daar niet tussen kiezen, je moet recht doen aan beide polen. Dit wordt ook wel tweebenigheid genoemd: kunnen schakelen en een balans vinden tussen beide polen. Niet vechten tegen spanningen, maar die juist omarmen en er bewust mee leren werken.”
Volgens Sjoukje is dit precies wat nodig is voor opgavegericht samenwerken. “Teams moeten kunnen bewegen tussen verschillende belangen, zonder één kant uit het oog te verliezen. Teams die hiermee oefenen, ontwikkelen meer begrip voor elkaar en komen sneller tot oplossingen die echt passen bij wat de opgave vraagt. Voor jou betekent dit: als je merkt dat discussies vastlopen of terugkeren, kijk dan eens welke twee waarden er eigenlijk onder zitten. Dat levert vaak al rust en richting op.”
“De DilemmaWijzer helpt om ‘wijzer’ met dilemma’s om te gaan,” zegt Hanneke Gieske, adviseur innovatief vermogen binnen RWS. Ze legt uit dat niet goed omgaan met dilemma’s risico’s met zich meebrengt, zoals verlammen, doorschieten naar één kant, of polarisatie. “Goed ermee omgaan biedt juist kansen op betere, creatievere en duurzamere oplossingen. De DilemmaWijzer beschrijft ook de polariteiten waar organisaties, teams en medewerkers mee te maken hebben aan de hand van voorbeelden uit de RWS-praktijk. En hoe je ze herkent, verkent en hanteerbaar maak.”
Daarnaast biedt de Dilemmewijzer concrete handvatten. “Leidinggevenden worden ondersteund in tweebenig denken en handelen. Ook worden strategieën en praktische tools beschreven om met dilemma’s om te gaan.” Hanneke’s tip voor morgen: “Zet je paradoxale bril op en breng polariteiten vroegtijdig in beeld.”
Het DilemmaDoeboek helpt teams om daadwerkelijk aan de slag te gaan. Dertig werkvormen ondersteunen bij het herkennen, verkennen en hanteren van dilemma’s. Martine de Jong, onderzoeker en partner bij TwynstraGudde, vertelt: “Veel spanningen liggen niet aan de oppervlakte maar laten zich zien in herhalende discussies of stiltes in een overleg. De werkvormen helpen om dit op tafel te krijgen. Vooral de verkennende stap werkt verbindend: door nieuwsgierig te kijken naar de andere kant ontstaat er ruimte voor een gesprek dat anders wordt uitgesteld.”
Martine ziet dat deze werkwijze teams direct helpt in opgavegericht werken. “Je voorkomt dat je te snel één richting kiest en mist wat de andere kant belangrijk maakt.” Haar praktisch advies voor morgen: “Zet het spannendste punt eens bovenaan je agenda. Nu besteden we vaak de meeste tijd aan de minst belangrijke dingen en worden overleggen saai. Starten met het spannendste voorkomt deze enorme verspilling van tijd en talent.”