Agenda

Viskraam De Eeuwigheid > in gesprek met Paul Bakker en Fides Lapidaire over de PFAS-problematiek

Datum: dinsdag 19 mei 2026
Tijd: 12:00 - 13:00 uur (inloop vanaf 11:30 uur, uitloop tot 13:30 uur)
Locatie: Den Haag, Rijnstraat 8, 4de verdieping, De Zwarte Trap

Waterkwaliteit raakt ons allemaal. Schoon drinkwater en veilig kunnen zwemmen lijken vanzelfsprekend, maar dat zijn ze niet. De kwaliteit van ons water staat onder druk, onder andere door stoffen zoals PFAS. Tijdens deze lunchbijeenkomst gaan we in gesprek over deze problematiek en de manier waarop we hier in Nederland mee omgaan. Aan tafel zitten social designer Fides Lapidaire en Paul Bakker (IenW). Vanuit beleid, praktijk en social design wordt verkend hoe de PFAS-problematiek, onder andere via de viskraam, op een tastbare en invoelbare manier zichtbaar en bespreekbaar kan worden gemaakt. Aanleiding voor het gesprek is Viskraam De Eeuwigheid van Fides Lapidaire, ontstaan uit een artistiek onderzoek langs het Kanaal Gent–Terneuzen en de Westerschelde. De kraam laat bezoekers ervaren hoe het gesteld is met de waterkwaliteit: garnalen, mosselen, vis en lamsoor worden geserveerd in porties die passen binnen een persoonlijke PFAS-norm. Hoe gezonder het water, hoe groter de portie.

De viskraam nodigt uit om stil te staan bij wat we eten en wat er in ons water zit. Het maakt inzichtelijk dat keuzes rondom waterkwaliteit en gezondheid vaak vragen om het maken van afwegingen, zowel individueel als maatschappelijk. Ook komt een visser aan het woord die jarenlang actief was in de Westerschelde. Vanuit zijn ervaring kan hij indringend vertellen over de veranderingen in het gebied en de impact die stoffen zoals PFAS hebben op de visstand, het ecosysteem en zijn werk en leefomgeving. Gespreksleider Maaike de Beer (secretaris en procesmanager bij Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving OFL) gaat in gesprek over het werken op een ministerie en over de rol die social design kan spelen in de dialoog over bijvoorbeeld PFAS.

Neem dinsdag 19 mei je eigen lunch mee en neem plaats op De Zwarte Trap. De viskraam is open en deelt porties vangst uit.

Aanmelden via hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl. Werk je niet op de Rijnstraat, laat dit dan in je mail weten. We zorgen er in dat geval voor dat je bij de receptie van de Rijnstraat wordt aangemeld.

Wees welkom!

Film > De Man met de Glimlach (2026)

Datum: donderdag 21 mei
Tijd: 14:35 - 17:00 uur (inloop vanaf 14:30 uur)
Locatie: Den Haag, Filmhuis. Spui 191, zaal 6 (rolstoeltoegankelijk)
 

Vergeving bevrijdt dader en slachtoffer van de keten van actie en reactie, en maakt vreedzaam samenleven mogelijk. Volgens Hannah Arendt is vergeving essentieel voor het kunnen maken van een nieuwe start. Het is in haar ogen niet zozeer een religieuze daad, maar eerder een politieke handeling die de onomkeerbaarheid van het menselijk handelen doorbreekt. Ondanks dat is Arendt van mening dat er ook zaken zijn die onvergeeflijk zijn omdat ze buiten de menselijke maat vallen, zoals bijvoorbeeld het radicale kwaad dat uit de holocaust ontsprong.

Deze middag vertoont het Hannah Arendt Podium de documentaire ‘De Man met de Glimlach’. De film is een persoonlijke en cinematografische reis van tweevoudig Gouden-Kalf-winnaar Paul Cohen door het naoorlogse Europa. Aan de hand van het reisverslag van zijn Joodse vader Bram Cohen, diens dagboekaantekeningen uit het Jappenkamp en niet eerder vertoond archiefmateriaal schetst Paul Cohen een beeld van het Europa na WOII door de ogen van zijn vader. Een poëtische documentaire over schuld, schaamte, vergeving en compassie, met universele betekenis.

“In de lente van 1947 reist de jonge student Bram Cohen met de trein door Duitsland, op weg naar Kopenhagen. Zijn Joodse familie is voor de helft uitgemoord. Vol bitterheid kijkt hij naar het verwoeste land en het overwonnen volk. “De honger staat ze op het gezicht. Goed zo, nog lang niet genoeg!”, schrijft hij in zijn reisboek. Maar op het station in Hamburg draait alles om. Langs het spoor drentelen jonge kinderen met kromme beentjes door kalkgebrek. In plaats van haat voelt Bram vergeving en compassie. Hij geeft zijn brood aan een meisje van vijf. Eenmaal in Kopenhagen wordt Bram verliefd op een jonge Deense vrouw, waarmee hij zal trouwen. Regisseur Paul Cohen is hun jongste zoon. In De Man met de Glimlach maken we deze treinreis opnieuw en ontmoeten we reizigers van nu die ook ieder een verhaal over vergeving hebben.”

Elke generatie mensen wordt geconfronteerd met onrechtvaardigheden, trauma’s en soms wreedheden en oorlogen; soms dichtbij huis, soms ver van ons bed. Soms treft het leed onszelf, soms de ander De gevolgen van deze beschadigingen (ver)vormen onze levens en bepalen onze kijk op de wereld. De pijn die met de verwerking ervan gepaard gaat wordt vaak doorgegeven aan volgende generaties.

Ook anno 2026 worden wereldwijd talloze mensenlevens vertrapt en beschadigd door geweld, er lijkt geen einde te komen aan de eeuwige cirkel van haat of minachting voor de ander. Toch staan er altijd weer mensen op die in staat tot vergeving. Wat is er nodig om te kunnen vergeven? En in hoeverre speelt de menselijke maat hierin een rol? Daarover gaan we met elkaar in gesprek aan de hand van De Man met de Glimlach.

Inloop vanaf 14:30 uur. Zaal 6 (tweede verdieping) is rolstoeltoegankelijk

Aanmelden via hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl

METALOOG, SYSTEEMTHEORIE EN PRAKTIJK > de waarde van ‘systemisch denken en doen’ voor het ambtelijk vakmanschap met Robert van Hennik

Datum 11 juni 2026
Tijd: 15.00 tot 17.00 uur (inloop vanaf 14:45 uur)
Locatie: Den Haag, ZZIIN , Muzenstraat 120

Een systeem is een geheel van interacterende delen dat zich betekenisvol verhoudt tot grotere gehelen. Een levend systeem blijft bestaan dankzij organisatie, veerkracht en zelforganiserend vermogen. Verandering in systemen ontstaat van binnenuit en is per definitie onvoorspelbaar: we weten nooit precies wat er zal veranderen, noch hoe en wanneer.

De begrippen ‘systeem’ en ‘systemisch’ worden in teksten over samenwerking en organisatie regelmatig gebruikt, maar krijgen in verschillende praktijken uiteenlopende betekenissen. Robert van Hennik , systeemtherapeut, bespreekt tijdens dit Hannah Arendth Podium systemische concepten uit de systeemtheorie en illustreert deze met praktijkvoorbeelden. Daarbij baseert hij zich op het werk van oorspronkelijke systeemtheoretici zoals Gregory Bateson, zijn dochter Nora Bateson en Bruno Latour.

Gregory Bateson stelde dat een van de grootste (epistemologische) fouten van de mens is dat we zijn gaan denken in termen van logica, lineariteit en doelgerichtheid, terwijl natuurlijke (ecologische) systemen zich juist ontwikkelen via circulaire interactiepatronen, gevoed door feedback en zelforganisatie. Veel hedendaagse vraagstukken (in zorg, organisatie, bestuur en samenleving) zijn complex en laten zich niet oplossen met controle, protocollen of eenvoudige ingrepen. Ze vragen om collectieve inzet en relationele verantwoordelijkheid: het zorgvuldig afstemmen van samenwerking tussen professionals en betrokkenen, en de bereidheid om te experimenteren en stapsgewijs te leren op basis van meerstemmige feedback. “We make the path by walking it.”

Systemisch denken kan van grote waarde zijn voor ambtelijk vakmanschap. Het vraagt om ecologisch bewustzijn: het besef deel uit te maken van een groter geheel van wederzijds afhankelijke relaties. Het biedt houvast bij het navigeren door complexe vraagstukken. Gedrag wordt immers gevormd, versterkt of afgeremd binnen interactiepatronen. Leren ontstaat wanneer verwachtingen en uitkomsten niet overeenkomen, en wanneer we in onvoorspelbare omstandigheden onze strategieën aanpassen op basis van feedback. Systemisch denken en handelen draagt zo bij aan het worden van een lerende organisatie, die samenhang behoudt en afstemming vindt in een snel veranderende, dynamische wereld.

Robert van Hennik ondersteunt in zijn werk het opzetten van leergemeenschappen waarin de opbrengsten van collaboratief onderzoek dienen als input voor het ontwikkelen van praktijken die zich in dialoog vormen. Systemisch denken stimuleert het samen handelen.

Vooraf inlezen?

• Transcontextual learning, warm data and unforeseen connections
• Metaloog: systemisch denken en doen

Wil je hier meer over weten en erbij zijn? Stuur een mail naar hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl Wees welkom!

VERBLIND DOOR GOEDE BEDOELINGEN >  in gesprek met Merel van Rooy

Data: dinsdag 9 juni en donderdag 18 juni 2026
Tijd: 15.30-17.00 uur
Locatie: Den Haag, Turfmarkt 147 (ministerie van BZK)           

Merel van Rooy was tot voor kort rijksambtenaar, schreef eerder De Boetefabriek en werkt nu aan een volgend boek. In dat boek onderzoekt ze in hoeverre “de rechtsstaat voor iedereen” in de praktijk bestaat. Zelf ervaarde ze een schok rondom het Toeslagenschandaal: hoe kon het dat de “lieve, zorgzame overheid” die zij kende en zich dagelijks voor inzette, in de praktijk voor sommigen een hardvochtige, onbenaderbare Staat was? Later, toen ze voor haar eerste boek de Boetefabriek onderzocht hoe er een systeem ontstond van het grootschalig, vrijwel automatisch, mensen gevangen zetten voor het niet-betalen van verkeersboetes, was ze opnieuw verbaasd. Voor haar nieuwe boek wil ze de verbazing beter begrijpen, waar komt die vandaan? Wat maakt dat we schandalen als ze zich ontvouwen zo moeilijk herkennen? Is het wegkijken, en zo ja, hoe structureel is het? Is het institutionele blindheid voor de schaduwzijden van de overheid waarvan we graag willen geloven dat die inherent goed is?

Het Hannah Arendt Podium organiseert 2 kleine bijeenkomsten waarin Merel haar analyses en bevindingen voorlegt aan rijksambtenaren om hun reacties te horen. Daarnaast is er gelegenheid om eigen ervaringen met dit thema te onderzoeken. Bij iedere bijeenkomst is er plaats voor maximaal 10 deelnemers.

De inzichten uit deze bijeenkomsten helpen Merel met het schrijven van haar boek.

De bijeenkomsten zijn op:

Dinsdag 9 juni, 15.30-17.00 uur

Donderdag 18 juni, 15.30-17.00 uur

Locatie: ministerie van BZK, Turfmarkt 147, Den Haag

Meld je aan via hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl

HAP Filmmiddagen 2026

Voor wie de afgelopen jaren graag de Hannah Arendt Podium filmmiddagen bezocht of er benieuwd naar is: dit jaar organiseert het podium vier filmmiddagen (14:00-17:00) in Filmhuis Den Haag en wel op de donderdagen

• 21 mei
• 18 juni
• 29 oktober 
• 26 november

Dus heb je belangstelling, zet deze data alvast in je agenda. De tijden zijn inclusief nagesprek.

Zodra bekend is welke film we vertonen laten we dat tijdig hier en via onze nieuwsbrief weten. We streven ernaar films te vertonen die aansluiten bij de belevingswereld van rijksambtenaren, films die hen inspireren, laten reflecteren en tot handelen aanzetten.

We zitten dit jaar in zaal 6, de Boutique zaal, die ruimte biedt aan 24 mensen. In deze zaal kunnen namelijk ook collega's in een rolstoel plaatsnemen. Ook het nagesprek is hier beter te organiseren, omdat het een vrij in te richten ruimte betreft.