Agenda

METALOOG, SYSTEEMTHEORIE EN PRAKTIJK > de waarde van ‘systemisch denken en doen’ voor het ambtelijk vakmanschap met Robert van Hennik

Datum 11 juni 2026
Tijd: 15.00 tot 17.00 uur (inloop vanaf 14:45 uur)
Locatie: Den Haag, ZZIIN , Muzenstraat 120

Een systeem is een geheel van interacterende delen dat zich betekenisvol verhoudt tot grotere gehelen. Een levend systeem blijft bestaan dankzij organisatie, veerkracht en zelforganiserend vermogen. Verandering in systemen ontstaat van binnenuit en is per definitie onvoorspelbaar: we weten nooit precies wat er zal veranderen, noch hoe en wanneer.

De begrippen ‘systeem’ en ‘systemisch’ worden in teksten over samenwerking en organisatie regelmatig gebruikt, maar krijgen in verschillende praktijken uiteenlopende betekenissen. Robert van Hennik , systeemtherapeut, bespreekt tijdens dit Hannah Arendth Podium systemische concepten uit de systeemtheorie en illustreert deze met praktijkvoorbeelden. Daarbij baseert hij zich op het werk van oorspronkelijke systeemtheoretici zoals Gregory Bateson, zijn dochter Nora Bateson en Bruno Latour.

Gregory Bateson stelde dat een van de grootste (epistemologische) fouten van de mens is dat we zijn gaan denken in termen van logica, lineariteit en doelgerichtheid, terwijl natuurlijke (ecologische) systemen zich juist ontwikkelen via circulaire interactiepatronen, gevoed door feedback en zelforganisatie. Veel hedendaagse vraagstukken (in zorg, organisatie, bestuur en samenleving) zijn complex en laten zich niet oplossen met controle, protocollen of eenvoudige ingrepen. Ze vragen om collectieve inzet en relationele verantwoordelijkheid: het zorgvuldig afstemmen van samenwerking tussen professionals en betrokkenen, en de bereidheid om te experimenteren en stapsgewijs te leren op basis van meerstemmige feedback. “We make the path by walking it.”

Systemisch denken kan van grote waarde zijn voor ambtelijk vakmanschap. Het vraagt om ecologisch bewustzijn: het besef deel uit te maken van een groter geheel van wederzijds afhankelijke relaties. Het biedt houvast bij het navigeren door complexe vraagstukken. Gedrag wordt immers gevormd, versterkt of afgeremd binnen interactiepatronen. Leren ontstaat wanneer verwachtingen en uitkomsten niet overeenkomen, en wanneer we in onvoorspelbare omstandigheden onze strategieën aanpassen op basis van feedback. Systemisch denken en handelen draagt zo bij aan het worden van een lerende organisatie, die samenhang behoudt en afstemming vindt in een snel veranderende, dynamische wereld.

Robert van Hennik ondersteunt in zijn werk het opzetten van leergemeenschappen waarin de opbrengsten van collaboratief onderzoek dienen als input voor het ontwikkelen van praktijken die zich in dialoog vormen. Systemisch denken stimuleert het samen handelen.

Vooraf inlezen?

• Transcontextual learning, warm data and unforeseen connections
• Metaloog: systemisch denken en doen

Wil je hier meer over weten en erbij zijn? Stuur een mail naar hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl Wees welkom!

VERBLIND DOOR GOEDE BEDOELINGEN >  in gesprek met Merel van Rooy

Data: dinsdag 9 juni en donderdag 18 juni 2026
Tijd: 15.30-17.00 uur
Locatie: Den Haag, Turfmarkt 147 (ministerie van BZK)           

Merel van Rooy was tot voor kort rijksambtenaar, schreef eerder De Boetefabriek en werkt nu aan een volgend boek. In dat boek onderzoekt ze in hoeverre “de rechtsstaat voor iedereen” in de praktijk bestaat. Zelf ervaarde ze een schok rondom het Toeslagenschandaal: hoe kon het dat de “lieve, zorgzame overheid” die zij kende en zich dagelijks voor inzette, in de praktijk voor sommigen een hardvochtige, onbenaderbare Staat was? Later, toen ze voor haar eerste boek de Boetefabriek onderzocht hoe er een systeem ontstond van het grootschalig, vrijwel automatisch, mensen gevangen zetten voor het niet-betalen van verkeersboetes, was ze opnieuw verbaasd. Voor haar nieuwe boek wil ze de verbazing beter begrijpen, waar komt die vandaan? Wat maakt dat we schandalen als ze zich ontvouwen zo moeilijk herkennen? Is het wegkijken, en zo ja, hoe structureel is het? Is het institutionele blindheid voor de schaduwzijden van de overheid waarvan we graag willen geloven dat die inherent goed is?

Het Hannah Arendt Podium organiseert 2 kleine bijeenkomsten waarin Merel haar analyses en bevindingen voorlegt aan rijksambtenaren om hun reacties te horen. Daarnaast is er gelegenheid om eigen ervaringen met dit thema te onderzoeken. Bij iedere bijeenkomst is er plaats voor maximaal 10 deelnemers.

De inzichten uit deze bijeenkomsten helpen Merel met het schrijven van haar boek.

De bijeenkomsten zijn op:

Dinsdag 9 juni, 15.30-17.00 uur

Donderdag 18 juni, 15.30-17.00 uur

Locatie: ministerie van BZK, Turfmarkt 147, Den Haag

Meld je aan via hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl

Film > Klantreis (2026)

Datum: donderdag 18 juni 2026
Tijd: 14:45 -17.00 uur (inloop vanaf 14:30 uur)
Locatie: Den Haag, Filmhuis , Spui 191, zaal 6 (rolstoeltoegankelijk)      

“Observerende documentaire van regisseur Ton van Zantvoort waarin we nieuwkomers in Nederland volgen terwijl zij hun weg vinden binnen het inburgeringsproces. De uitdagingen van de inburgering worden tastbaar en het publiek krijgt een spiegel voorgehouden: een systeem dat efficiënt en cliëntgericht bedoeld is, maar steeds verder verwijderd raakt van de menselijke realiteit. 

Sinds de nieuwe Wet inburgering in Nederland van kracht is, ligt de verantwoordelijkheid voor inburgering niet langer bij de nieuwkomers zelf, maar bij individuele gemeenten. Om dit proces te begeleiden, ontwikkelde de gemeente Breda de Klantreis inburgering. Deze observerende documentaire volgt een groot Syrisch gezin en twee Somalische zussen in Breda terwijl zij hun weg vinden binnen dit traject.

De film laat de uitdagingen zien voor zowel de nieuwkomers als voor de professionals die hen proberen te begeleiden door het doolhof van de Nederlandse samenleving. Van huisvesting, financiële ondersteuning, taal- en cultuuronderwijs en lokale buddyprojecten tot maatschappelijke dienstverlening en begeleiding naar werk: de film biedt een unieke inkijk in hoe instituties mensen proberen te helpen bij het opbouwen van een nieuw leven. Klantreis laat zien hoe statushouders zich van loket naar loket bewegen in een systeem waarin beleid, instituties en goede bedoelingen vaak botsen met de dagelijkse realiteit en culturele verschillen. Door de lens van inburgering toont de film hoe complex en gefragmenteerd de Nederlandse samenleving kan zijn. “ > Movies That Matter

Hoe zitten onze eigen systemen in elkaar? En wanneer trekken we intern aan de bel?
Meld je aan via hannaharendtpodium@rijksoverheid.nl en je ontvangt de Outlookuitnodiging.

HAP Filmmiddagen 2026

Voor wie de afgelopen jaren graag de Hannah Arendt Podium filmmiddagen bezocht of er benieuwd naar is: dit jaar organiseert het podium vier filmmiddagen (14:00-17:00) in Filmhuis Den Haag en wel op de donderdagen

• 21 mei
• 18 juni
• 29 oktober 
• 26 november

Dus heb je belangstelling, zet deze data alvast in je agenda. De tijden zijn inclusief nagesprek.

Zodra bekend is welke film we vertonen laten we dat tijdig hier en via onze nieuwsbrief weten. We streven ernaar films te vertonen die aansluiten bij de belevingswereld van rijksambtenaren, films die hen inspireren, laten reflecteren en tot handelen aanzetten.

We zitten dit jaar in zaal 6, de Boutique zaal, die ruimte biedt aan 24 mensen. In deze zaal kunnen namelijk ook collega's in een rolstoel plaatsnemen. Ook het nagesprek is hier beter te organiseren, omdat het een vrij in te richten ruimte betreft.